admin
03-10-2006, 05:57 AM
Trước thềm năm mới, ai cũng khao khát hai chữ bình an. Mỗi lần hiện ra với các môn đệ, Ðức Kitô cũng cầu chúc bình an. Khi kết thúc thánh lễ, linh mục ( hoặc phó tế ) cũng cầu chúc mọi người ra về bình an. Tuy nhiên, hai chữ bình an nhiều khi chỉ nằm trong khát vọng. Thế giới càng văn minh, chiến tranh và khủng bố càng nhiều. Con người càng giàu có, lo toan và bệnh tật lại càng chồng chất. Vì thế, để tìm được một giấc ngủ yên suốt năm canh dài, sau khi đã xem những gì đã và đang diễn biến trên thế giới qua các chương trình thời sự không phải là một chuyện dễ dàng, bởi vì những gì đang diễn ra quanh ta đều tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới ta. Chính vì thế, với bề dày kinh nghiệm, cha ông ta dù không biết tới những phi thuyền bay vào vũ trụ nhanh như chớp hay các máy vi tính siêu hạng, vẫn quả quyết rằng con người chỉ thực sự được bình an khi sống chữ HÒA : Hòa với Trời-Ðất, hòa với người, và cuối cùng là hòa với chính mình.
1- Hòa với Trời- Ðất
Sống giữa một vũ trụ bốn mùa đổi thay, người Việt tìm cách sống hòa hợp, thích nghi với môi trường sống quanh mình. Họ quan niệm con người là một tiểu vũ trụ. Tiểu vũ trụ muốn vận hành tốt thì bắt buộc phải theo quy luật của đại vũ trụ, mà đại vũ trụ thì vận hành theo ý Trời, vì thế, con người cũng cần thiết phải học hỏi để sống theo ý Trời, nếu không, sẽ bị tiêu tan: «Thuận Thiên giả tồn, nghịch Thiên giả vong» :
« Cứ trong nghĩa lý luân thường
Làm người phải giữ kỷ cương mới mầu
Ðừng cậy khỏe, chớ khoe giàu
Trời kia còn ở trên đầu còn kinh »
Ðối với những người nông dân Việt nam, chính sự nối kết hài hòa giữa Trời với đất đã sinh ra con người và vạn vật. Vì thế, họ gọi Trời là Cha, đất là Mẹ (Thiên vi phụ, địa vi mẫu). Trời cho con người bốn mùa đổi thay, cho mặt trời mọc lên sưởi ấm ban mai, rồi lại cho mưa tưới mát ruộng đồng ; còn đất làm mọc lên cây cối xanh tươi để nuôi dưỡng con người. Thế nên, khi Trời «lỡ» quên đất, thì họ liền chấp tay nguyện cầu :
« Lạy Trời mưa xuống,
Lấy nước tôi uống,
Lấy ruộng ôi cày,
Lấy đầy bát cơm,
Lấy rơm đun bếp. »
Cũng như Ðất-Trời kết hợp hài hòa như âm và dương, những cô gái Việt vẫn thiết tha có một « một nửa kia » cho đời thêm vui, vì thế khi lên tuổi « hăm » hoặc « băm » mà chưa có được tấm chồng, các cô thường than vãn với Trời và Ðất :
« Ðôi cô vác gậy chòi đào
Cô lớn cô bé cô nào với ai ?
Cô lớn vuốt bụng thở dài :
Trời ơi đất hởi lấy ai đỡ buồn ! »
Còn những anh chàng trai trẻ mà chưa kiếm được một Eva để cho mùa đông đỡ băng giá, cũng phân bì Ông Trời không kém các cô gái.
« Trời sao Trời ở chẳng công
Người ba bốn vợ, người không vợ nào»
Và rồi, một khi đã « kết tóc se duyên », những cặp bồ câu trẻ vẫn không quên cám ơn Ông Trời
« Nhờ ơn cô bác giúp lời,
Chị em giúp của, Ông Trời định đôi »
Với những ai muốn « dứt nợ đời » thì Trời là người chứng dám lời thề ước trăm năm :
« Vô chùa thắp một nén nhang
Miệng Nam Mô A Di Ðà Phật
Nguyện cùng Trời chùa chật cũng tu ” .
Hiện nay, dù các nhà nghiên cứu đang tranh cãi về chữ Thiên trong nho giáo hay chữ Trời trong tiếng Việt. Dẫu biết rằng chữ trời có nhiều ý nghĩa khác nhau, song ta có thể tóm tắt chữ trời với ba ý nghĩa sau đây:
- Chữ trời mang ý nghĩa không gian và thời gian: ví dụ “ trời cao bể rộng ”, “ chân trời cá nước ”, “ gần đất xa trời ”, ...
- Chữ trời gắn liền với yếu tố thời tiết: “ trời nóng”, “ trời lạnh”,“ trời mưa”, “ trời nắng “,...
- Tuy nhiên chữ Trời mà người Việt quan tâm hơn cả, đó là một Ðấng vô hình cai quản trời đất mà họ hay gọi là Trời ( viết hoa ), hay Ông Trời.
Trời hoặc Ông Trời là tên gọi đặc thù của người Việt. Dù ảnh hưởng ngàn năm bởi văn hóa Tàu, ít khi người Việt gọi Trời là “Ông Thiên ” hay “ Thượng Ðế ” theo ngôn ngữ của khổng giáo, hoặc “ Ngọc Hoàng” hay “ Ngọc Hoàng Thượng Ðế ” theo ngôn ngữ của lão giáo.
Dẫu chữ trời có ý nghĩa nào thì người Việt vẫn tập sống hòa hợp với chự trời đó. Với trời mang ý nghĩa thời tiết hay vũ trụ, người Việt cũng học sống với trời:
“ Trời hè làm trận mưa rào,
gặt sớm phơi sớm liệu sao cho vừa.”
Còn với Ông Trời mang tính thần linh, người Việt phó thác tất cả: “ trăm sự nhờ Trời ”, “Sống chết ở Trời ”, bởi vì “ Trời luôn có mắt ” và không bao giờ phụ người, và bởi vì sự cao cả của con người là ý thức được giới hạn của mình :
« Khó giàu muôn sự tại Trời
Nhân sinh ai cũng kiếp người mà thôi. »
Và rồi trong cái kiếp người vừa vĩ đại vừa nhỏ bé này, con người không chỉ phải học hỏi không ngừng để tìm ý Trời, để ý người hòa vời ý Trời như bản tình ca mùa xuân của vạn vật, mà còn phải tập để sống kiếp người này với những người khác, bởi lẽ con người chi thực sự hòa với Trời Ðất khi họ biết sống hòa bình với những người xung quanh mình.
1- Hòa với Trời- Ðất
Sống giữa một vũ trụ bốn mùa đổi thay, người Việt tìm cách sống hòa hợp, thích nghi với môi trường sống quanh mình. Họ quan niệm con người là một tiểu vũ trụ. Tiểu vũ trụ muốn vận hành tốt thì bắt buộc phải theo quy luật của đại vũ trụ, mà đại vũ trụ thì vận hành theo ý Trời, vì thế, con người cũng cần thiết phải học hỏi để sống theo ý Trời, nếu không, sẽ bị tiêu tan: «Thuận Thiên giả tồn, nghịch Thiên giả vong» :
« Cứ trong nghĩa lý luân thường
Làm người phải giữ kỷ cương mới mầu
Ðừng cậy khỏe, chớ khoe giàu
Trời kia còn ở trên đầu còn kinh »
Ðối với những người nông dân Việt nam, chính sự nối kết hài hòa giữa Trời với đất đã sinh ra con người và vạn vật. Vì thế, họ gọi Trời là Cha, đất là Mẹ (Thiên vi phụ, địa vi mẫu). Trời cho con người bốn mùa đổi thay, cho mặt trời mọc lên sưởi ấm ban mai, rồi lại cho mưa tưới mát ruộng đồng ; còn đất làm mọc lên cây cối xanh tươi để nuôi dưỡng con người. Thế nên, khi Trời «lỡ» quên đất, thì họ liền chấp tay nguyện cầu :
« Lạy Trời mưa xuống,
Lấy nước tôi uống,
Lấy ruộng ôi cày,
Lấy đầy bát cơm,
Lấy rơm đun bếp. »
Cũng như Ðất-Trời kết hợp hài hòa như âm và dương, những cô gái Việt vẫn thiết tha có một « một nửa kia » cho đời thêm vui, vì thế khi lên tuổi « hăm » hoặc « băm » mà chưa có được tấm chồng, các cô thường than vãn với Trời và Ðất :
« Ðôi cô vác gậy chòi đào
Cô lớn cô bé cô nào với ai ?
Cô lớn vuốt bụng thở dài :
Trời ơi đất hởi lấy ai đỡ buồn ! »
Còn những anh chàng trai trẻ mà chưa kiếm được một Eva để cho mùa đông đỡ băng giá, cũng phân bì Ông Trời không kém các cô gái.
« Trời sao Trời ở chẳng công
Người ba bốn vợ, người không vợ nào»
Và rồi, một khi đã « kết tóc se duyên », những cặp bồ câu trẻ vẫn không quên cám ơn Ông Trời
« Nhờ ơn cô bác giúp lời,
Chị em giúp của, Ông Trời định đôi »
Với những ai muốn « dứt nợ đời » thì Trời là người chứng dám lời thề ước trăm năm :
« Vô chùa thắp một nén nhang
Miệng Nam Mô A Di Ðà Phật
Nguyện cùng Trời chùa chật cũng tu ” .
Hiện nay, dù các nhà nghiên cứu đang tranh cãi về chữ Thiên trong nho giáo hay chữ Trời trong tiếng Việt. Dẫu biết rằng chữ trời có nhiều ý nghĩa khác nhau, song ta có thể tóm tắt chữ trời với ba ý nghĩa sau đây:
- Chữ trời mang ý nghĩa không gian và thời gian: ví dụ “ trời cao bể rộng ”, “ chân trời cá nước ”, “ gần đất xa trời ”, ...
- Chữ trời gắn liền với yếu tố thời tiết: “ trời nóng”, “ trời lạnh”,“ trời mưa”, “ trời nắng “,...
- Tuy nhiên chữ Trời mà người Việt quan tâm hơn cả, đó là một Ðấng vô hình cai quản trời đất mà họ hay gọi là Trời ( viết hoa ), hay Ông Trời.
Trời hoặc Ông Trời là tên gọi đặc thù của người Việt. Dù ảnh hưởng ngàn năm bởi văn hóa Tàu, ít khi người Việt gọi Trời là “Ông Thiên ” hay “ Thượng Ðế ” theo ngôn ngữ của khổng giáo, hoặc “ Ngọc Hoàng” hay “ Ngọc Hoàng Thượng Ðế ” theo ngôn ngữ của lão giáo.
Dẫu chữ trời có ý nghĩa nào thì người Việt vẫn tập sống hòa hợp với chự trời đó. Với trời mang ý nghĩa thời tiết hay vũ trụ, người Việt cũng học sống với trời:
“ Trời hè làm trận mưa rào,
gặt sớm phơi sớm liệu sao cho vừa.”
Còn với Ông Trời mang tính thần linh, người Việt phó thác tất cả: “ trăm sự nhờ Trời ”, “Sống chết ở Trời ”, bởi vì “ Trời luôn có mắt ” và không bao giờ phụ người, và bởi vì sự cao cả của con người là ý thức được giới hạn của mình :
« Khó giàu muôn sự tại Trời
Nhân sinh ai cũng kiếp người mà thôi. »
Và rồi trong cái kiếp người vừa vĩ đại vừa nhỏ bé này, con người không chỉ phải học hỏi không ngừng để tìm ý Trời, để ý người hòa vời ý Trời như bản tình ca mùa xuân của vạn vật, mà còn phải tập để sống kiếp người này với những người khác, bởi lẽ con người chi thực sự hòa với Trời Ðất khi họ biết sống hòa bình với những người xung quanh mình.