Chân Dung Thánh Bonaventura: Người Tín Hữu Chúa Kitô Là Một Chúa Kitô Khác

[admin]

BÀI GIÁO LÝ NGÀY THỨ TƯ (6A 7)
Thính phòng Phaolồ VI, buổi yết kiến ngày thứ tư, 03.03.2010.

CHÂN DUNG THÁNH BONAVENTURA: NGƯỜI TÍN HỮU CHÚA KITÔ LÀ MỘT CHÚA KI TÔ KHÁC

ĐỨC THÁNH CHA BENEDICTUS XVI

Anh Chị Em thân mến,
hôm nay tôi muốn được nói đến Thánh Bonaventura Bagnoregio.
Thú thật với Anh Chị Em, khi đề cập đến chủ đề nầy, rằng tôi có một vài nỗi nhớ nhung kỷ niệm, bởi vì hồi tưởng lại những việc học hỏi khảo cứu, lúc còn là sinh viên trẻ tôi đã thực hiện nghiêng cứu về chính tác giả nầy, mà tôi mến trọng một cách đặc biệt.
Việc hiểu biết về ngài ảnh hưởng không ít đến nền giáo dục của tôi. Với niềm vui cao cả, một vài tháng qua, tôi đã đến hành hương tại nơi sinh trưởng của ngài, ở Bagnoregio, một thị trấn nhỏ Ý Quốc, miền Lazio, đang còn lưu lại nhiều tôn kính tưởng nhớ ngài.

1 - Có lẽ được sinh ra năm 1217 và chết đi năm 1274, ngài sống ở thế kỷ XIII, một thế hệ trong đó đức tin Kitô giáo đã thấm nhập sâu đậm vào nền văn hoá và xã hội Âu Châu, cảm hứng cho nhiều tác phẩm bất diệt trong lãnh vực văn chương, nghệ thuật hội hoạ, triết học và thần học.
Giữa những khuôn mặt Kitô giáo cộng tác vào việc cấu tạo sự hoà hợp giữa đức tin và văn hoá nầy, chính Boneventura là khuôn mặt nổi bậc, một con người đầy năng động và sống đời chiêm niệm, sống bác ái sâu thẩm và khôn ngoan trong đường lối lãnh đạo.
Cậu có tên là Giovanni ở Fidanza. Một biến cố đã xảy ra khi cậu còn là một thiếu niên, đã ghi khắc vào cuộc đời của cậu, như chính Bonaventura đã thuật lại. Cậu bị đau nặng và ngay cả cha của cậu là một bác sĩ, cũng không còn hy vọng gì có thể cứu sống cậu. Lúc đó, mẹ cậu cầu khẩn nhờ Thánh Phanxicô Assisi can thiệp, vị mới vừa được phong Thánh không lâu trước đó.
Và cậu Giovanni được khỏi bệnh.
Hình ảnh của “Vị Khó Nghèo Assisi” còn trở nên quen thuộc đối với anh Giovanni một vài năm sau đó, khi anh ở Paris, nơi mà anh đến để học hành. Anh Giovanni nhận được cấp bằng "Sư Phụ về Nghệ Thuật” (Maestro d'Arti ), mà chúng ta có thể so sánh tương tợ ngang hàng với một học sinh Trung Học Đệ Nhị Cấp (Lyceo) ở thời đại chúng ta.
Đến đây thì anh Gioavanni, cũng như nhiều thanh niên khác, trong quá khứ cũng như hiện tại, tự đặt ra cho mình một câu hỏi hóc búa không dễ trả lời:
- ”Tôi phải làm gì cho cuộc sống của tôi ? ".
Anh say mê về chứng nhân đầy nhiệt huyết và triệt để về Phúc Âm của các Tiểu Đệ, hiện diện ở Paris từ năm 1219. Giovanni đến gỏ cửa Tu Viện Thánh Phanxiccô ở thị trấn đó, và xin được nhận vào đại gia đình các môn đệ Thánh Phanxicô.
Nhiều năm sau, Giovanni giải thích lý do việc lựa chọn của anh: nơi Thánh Phanxico và nơi phong trào được ngài thiết lập, Giovanni thấy được động tác của Chúa Kitô. Giovanni viết như vậy sau trong một bức thư gởi cho một tu sĩ khác:
- “Tôi thú nhận trước mặt Chúa lý do khiến tôi qúy mến đời sống của Thánh Phanxicô : đó là vì đời sống của ngài giống như những lúc khởi đầu và trưởng thành của Giáo Hội. Giáo Hội khởi đầu với những ngư phủ đơn sơ, và kế đến được trở nên sung mãn bằng nhiều vị tiến sĩ thời danh và khôn ngoan; tôn giáo của vị Chân Phước Phanxicô không phải do trí óc khôn ngoan của con người thiết định, mà do Chúa Kitô” (Epistula de tribus quaestionibus ad magistratum innominatum, in Opere di San Bonaventura. Introduzione generale, Roma 1990, p. 29).

Trong khi đó, thì vào khoảng năm 1243 anh Giovanni được mặc áo dòng Phanxicô và lấy danh hiệu là Bonaventura.
Lập tức thầy Bonaventura được chỉ định vào việc học hành, và đi học ở Phân Khoa Thần Học của Đại Học Paris, theo học nhiều lớp học đòi hỏi nhiều cong sức.
Thầy nhận được nhiều học vị đòi buộc của hàn lâm viện, như là “Tú Tài Thánh Kinh Học” (Bacceliere bibblico) và “Tú Tài Phân Định Học” (Bacceliere sentenziario) .
Như vậy thầy Bonaventura đào sâu thêm hiểu biết về Thánh Kinh, các tư tưởng phân định phán quyết của Pietro Lombardo, quyển thần học thủ bản của thời đó, và các tác giả thần học quan trọng nhứt. Thầy cũng có nhiều tiếp xúc với giáo sư và sinh viên từ khắp Âu Châu quy tựu về Paris, khiến cho thầy có những suy tư cá nhân chín chắn và cảm nhận thiêng liêng có giá trị cao cả.
Và trong những năm kế tiếp thầy Bonaventura biết hội nhập những điều vừa kể vào các tác phẩm và các bài giảng của thầy, khiến cho thầy trở thành một trong những nhà thần học quan trọng nhứt trong lịch sử Giáo Hội.
Đáng được chúng ta lưu ý nhớ lại tựa đề của luận án mà thầy đã đệ trình và bênh vực để được cấp bằng cho phép giảng dạy thần học, “licentia ubique docendi ", như là tên của cấp bằng được gọi lúc đó. Chủ đề luận án của thầy được ghi là “Questioni sulla conoscenza di Cristo” (Những Câu Hỏi Hiểu Biết Về Chúa Kitô) . Chủ đề cho thấy vai trò trung tâm điểm rằng Chúa Kitô luôn luôn ở trong đời sống và lời tư tưởng của thầy đều tập trung vào tư tưởng Kitô Luận (Cristocentrismo).

2 - Trong những năm đó ở Paris, thị trấn quê hương thứ hai của thầy Bonaventura, đang phát động lên dữ dội một cuộc tranh cải chống lại các Tiểu Đệ của Thánh Phanxicô Assisi và các Thầy Giảng Thánh Domenico Guzman (Đa Minh).
Thiên hạ chống đối quyền giảng dạy của các vị ở Đại Học , và nghi ngờ cả tính cách chính đáng đời sống tận hiến của các vị.
Chắc chắn, các thay đổi về cách hiểu được các thầy dòng “Ordini Mendicanti” (Hành Khất ) đưa vào đời sống tôn giáo, mà tôi đã có dịp đề cập đến trong các bài giáo lý trước đây, là những cách hiểu mới lạ đến nỗi không phải tất cả đều có thể hiểu được. Thêm vào đó, kế đến, cũng như một đôi khi thường xảy ra giữa những con người thành thực sống đời sống tôn giáo, đó là những lý do của lòng yếu đuối con người, như sự ganh tỵ và ghen tương.
Thầy Bonaventura, mặc dầu bị sự chống đối của nhiều giáo sư đại học, đã bắt đầu dạy ở phân khoa thần học Phanxicô, và để trả lời cho những ai chống đối lại dòng các thầy “Hành Khất ", thầy viết ra một tác phẩm với tựa đề “La perfezione evangelica” (Đời sống trọn hảo Phúc Âm).
Trong bản văn vừa kể, Bonaventura chứng minh làm thế nào các dòng “Hành Khất ", nhứt là các Tiểu Đệ, trong khi thực hành các lời khấn khó nghèo, tinh khiết và vâng lời, đã đi theo các lời khuyên bảo của chính Phúc Âm.
Ngoài ra những biến cố lịch sử vừa kể, lời giảng dạy được Bonaventura cung cấp cho trong tác phẩm và trong đời sống của ngài vẫn luôn luôn còn có giá trị hiện tại: Giáo Hội được làm cho trở nên sáng chói hơn và tươi đẹp hơn do lòng trung thành theo ơn gọi của các con cái nam nữ của mình. Không những họ đem ra thực hành những giới răn của Phúc Âm, mà nhờ ơn Chúa, họ còn được mời gọi tuân giữ các lời khuyên và như vậy họ trở thành nhân chứng, với cách sống khó nghèo, khiết tịnh và vâng lời của mình, chứng minh rằng Phúc Âm là nguồn mạch niềm hân hoan và trọn hảo.
Cuộc đụng chạm được lắng đọng, ít nhứt là trong một thời gian, nhờ sự can thiệp cá nhân của Đức Thánh Cha Alessandro IV. Boneventura được chính thức nhìn nhận là tiến sĩ và giáo sư của Đại Học Paris.Tuy nhiên ngài phải từ chối tước vị danh vọng phi thường được đặc trách đó, bởi vì cũng trong cùng một năm Thuợng Hội Đồng Tổng Dòng của Dòng chọn ngài làm Bề Trên Cả.
Bonaventura thi hành đặc trách đó một cách khôn ngoan và đầy hy sinh trong thời gian mười bảy năm với, di chuyển thăm viếng các tỉnh dòng, viết thư cho anh em, và nhiều khi can thiệp với ngôn từ nghiêm khắc một cách nào đó, để loại trừ những lạm dụng.
Khi Bonaventura khởi đầu thi hành việc phục vụ trên, Dòng các Tiểu Đệ đã được phát triển một cách lạ lùng: có cả hơn 30.000 Thầy rải rác trên khắp Tây phương với các sự hiện diện truyền giáo bên Đông Phi, Trung Đông, và cả ở Bắc Kinh.
Cuộc bành trướng nầy phải được củng cố và nhứt là, với lòng trung thành với ân sủng của Thánh Phanxicô, cần bảo đảm cho Dòng có tác động và tinh thần hợp nhứt.
Thật vậy, bởi giữa những môn đệ theo gương vị Thánh Assisi, có nhiều cách diễn giải sứ điệp của ngài và như vậy có cái nguy là làm đổ nát nội bộ.
Để tránh nguy cơ đó, một Thượng Hội Đồng Tổng Dòng ở Narbone, năm 1260, đã chấp nhận và đồng thuận phê chuẩn văn bản được Bonaventura đề nghi, trong đó thu nhặt và hợp nhứt hoá các lề luật thiết định đời sông hằng ngày của các Tiểu Đệ.
Tuy vậy, Bonaventura có trực giác rằng các điều khoản luật lệ dầu cho được soạn thảo theo tinh thần khôn ngoan và có chừng mực đến đâu đi nữa, cũng không đủ để bảo đảm cho lòng hiệp nhứt tinh thần và tâm hồn.
Cần phải cùng nhau tham dự vào cùng chính những lý tưởng và lý do thúc đẩy. Bởi đó Bonaventura muốn trình bày chính ân sủng nguyên thủy của Thánh Phanxicô, đời sống và lời giảng dạy của ngài. Bonaventura với lòng đầy nhiệt huyết thu thập các tài liệu liên quan đến “Kẻ Khó Nghèo” và chăm chú lắng nghe những kỷ niệm từ những ai được biết trực tiếp Thánh Phanxicô.
Từ đó sinh ra một tác phẩm về tiểu sử của vị Thánh Assisi, dựa trên lịch sử, và bởi đó được gọi là, ”Legenda Major” (Quyển Đại Bản Đáng Đọc ), cũng được viết ra dưới dang thức ngắn gọn khác, được gọi là ”Legenda Minor” (Quyển Sách Nhỏ Đáng Đọc ). Từ ngữ La Tinh khác với ngôn ngữ Ý, không nói lên đây là kết quả từ những gì được bịa đặt thần thoại (legenda) , biến chế theo tưởng tượng, trái lại, từ ngữ " Legenda ", có nghĩa là có uy tín, chính thức “đáng đọc ".
Thật vậy, Thượng Hội Đồng Tổng Dòng các Tiểu Đệ năm 1263, nhóm họp ở Pisa, nhận biết trong quyển tiểu sử của Thánh Bonaventura phát hoạ lại một cách trung thực tiểu sử của Vị Sáng Lập và như vậy, quyển tiểu sử đó trở thành quyển tiểu sử chính thức của vị Thánh (Phanxicô) .

3 - Nhưng hình ành nào là dung nhan Thánh Phanxicô được thể hiện ra từ tâm hồn và từ ngòi bút của đứa con ngưỡng mộ ngài và nối kế vị ngài, đó là Thánh Bonaventura?
Điểm chính yếu: Thánh Phanxicô là một “Alter Christus" (Chúa Kitô Khác), một con người đã say mê tìm kiếm Chúa Kitô. Trong tình yêu thương thúc đẩy ngài bắt chước Chúa Kitô, ngài đã trở thành đồng dạng hoàn toàn với Người. Thánh Bonaventura gán lý tuởng sống động đó cho tất cả các môn đệ Thánh Phanxicô. Lý tưởng đó cũng có giá trị đối với mỗi tín hữu Chúa Kitô, hôm qua, hôm nay, và mãn mãi: Đó cũng là chương trình mà Vị Tiền Nhiệm tôi cũng chỉ dạy cho Giáo Hội ở ngàn năm thứ ba, Đức Gioan Phaolồ II.
Chương trình đó, ngài đã viết lên trong Thông Điệp Nuovo Millennio ineunte (Ngàn Năm Mới Đang Đến ), khi ngài đặt Chúa Kitô làm trung tâm điểm,
- "...vào trong Chúa Kitô, để biết, yêu thương, bắt chước, để sống nơi Người đời sống Chúa Ba Ngôi, và cùng với Người biến đổi dòng lịch sử cho đến khi thực hiện kết thúc trong Giêrusalem thiên quốc” (n. 29).

Năm 1273 cuộc đời Thánh Bonaventura trải qua một biến chuyển khác. Đức Giáo Hoàng Gregorio X muốn phong chức Giám Mục cho ngài và bổ nhiệm ngài lên hàng Hồng Y.
Ngài cũng yêu cầu Bonaventura chuẩn bị một biến cố rất quan trọng trong Giáo Hội: đó là Công Đồng Hiệp Nhứt Kitô giáo ở Lyon, có mục đích thiết định lại sự thông thiệp giữa Giáo Hội La Tinh và Hy Lạp.
Bonaventura chăm lo hết sức mình cho phận vụ nầy, nhưng không thành công để có thể nhận thấy được kết quả của cuộc họp hiệp nhứt đó, bởi vì ngài mất đi trong lúc Công Đồng đang nhóm họp.
Một vị chưởng khế vô danh của Toà Thánh đã ghi lại những lời ngợi khen đối với Bonaventura, hiến tặng cho chúng ta chân dung cuối cùng của vị Đại Thánh và Nhà Thần Học tuyệt hảo nầy:
- ”Một con người tốt lành, dễ thương, thánh thiện và đại lượng, đầy dẫy các nhân đức, được Chúa và con người yêu thương...Thật vậy, Chúa đã ban cho ngài duyên dáng, đến nỗi tất cả những ai thấy ngài đều bị tràn ngập tình thương yêu, mà con tim không thể che giấu được” (cfr J.G. Bougerol, Bonaventura, in A. Vauchez (a cura), Storia dei santi e della santità cristiana. vol. VI. L'epoca del rinnovamento evangelico, Milano 1991, p. 91).
Chúng ta hãy thu thập di sản của vị Thánh Tiến Sĩ nầy của Giáo Hội, người đã nhắc lại cho chúng ta ý nghĩa của cuộc sống bằng những lời sau đây:
- "Dưới đất...chúng ta có thể chiêm ngưỡng đặc tính cao cả của Thiên Chúa bằng lý luận khôn ngoan và bằng cách chiêm ngắm; ở quê hương trên trời, trái lại, qua nhãn quang, khi chúng ta được làm cho trở thành giống như Thiên Chúa, và qua khoái cảm xuất thần...chúng ta hội nhập vào niềm hân hoan của Thiên Chúa” (La conoscenza di Cristo, q. 6, conclusione, in Opere di San Bonaventura, Opuscoli Teologici/ I Roma 1993, p. 187).

Phỏng dịch từ nguyên bản Ý Ngữ : Nguyễn Học Tập.
(Thông tấn http://www.vatican.va, 03.03.2010).

[admin]

Sau Công Đồng Chung Vaticăng II có người cho rằng Giáo Hội tiền công đồng đã chấm dứt, giờ đây bắt đầu một Giáo Hội khác. Thật ra các công trình của Chúa Kitô không quay lại đàng sau, không thuyên giảm nhưng tiến tới. Lịch sử Giáo Hội tiếp nối với các canh tân và đặc sủng mới mẻ.

Đức Thánh Cha Biển Đức XVI đã khẳng định như trên trong buổi tiếp kiến hơn 10.000 tín hửu và du khách hành hương năm châu sáng thứ tư 9-3-2010. Vì số tín hữu đông nên Đức Thánh Cha ã phải chia buổi tiếp thành hai phần: phần đầu trong đền thờ thánh Phêrô dành cho mấy ngàn thành viên ”Hiệp hội Don Carlo Gnocchi” chuyên chăm sóc các người tàn tật, già yếu và bệnh nhân cuối đời, và phần hai trong đại thính đường Phaolô VI.

Trong bài huấn dụ Đức Thánh Cha đã tiếp tục trình bầy gương mặt của thánh Bonaventura, hoạt động và các sáng tác của thánh nhân, đặc biệt là nỗ lực giải quyết các khó khăn nảy sinh trong dòng Phanxicô thời đó. Dựa trên tư tưởng của Gioacchino da Fiore viện phụ Xitô qua đời năm 1202 khẳng định rằng lịch sử Giáo Hội gồm ba giai đoạn tương ứng với Ba Ngôi Thiên Chúa, một nhóm tu sĩ Phanxicô cho rằng thánh Phanxicô thành Assisi tổ phụ của dòng là người khai mào giai đoạn mới, và các tu sĩ của dòng là cộng đoàn của Chúa Thánh Thần, bỏ lại đàng sau Giáo Hội phẩm trật và khai mào Giáo Hội mới của Chúa Thánh Thần, không còn bị ràng buộc vào các cơ cấu cũ nữa. Lập trường này có nguy cơ hiểu lầm sứ điệp của thánh Phanxicô, sự trung thành khiêm tốn của thánh nhân đối với Tin Mừng và Giáo Hội và nhất là dẫn tới một quan niệm sai lạc về Kitô giáo.

Năm 1257 khi trở thành Bề Trên Tổng Quyền Dòng Phanxicô, thánh Bonaventura phải đương đầu với tình trạng căng thẳng này trong Dòng. Để giải quyết vấn đề thánh nhân tìm hiểu cặn kẽ các bút tích và tư tưởng của viện phụ Gioacchino da Fiore, ghi nhận tính cách mới mẻ của Dòng Phanxicô do thánh tổ phụ thành lập, khác với phong trào viện tu quen thuộc cho tới lúc đó, cũng như việc cần thiết giải thích một phong trào viện tu mới được viện phụ Gioacchino báo trước. Thánh Bonaventura nhận ra trong quan niệm của nhóm tu sĩ duy linh nguy cơ đưa tới cảnh hỗn loạn vô quyền bính.

Trong biến cố này thánh nhân nhận ra hai điểm: thứ nhất là việc cần thiết cụ thể có các cơ cấu và việc lồng vào trong thực tại của Giáo Hội phẩm trật là Giáo Hội đích thực, cần tới một nền tảng thần học đối với cả các tu sĩ duy linh. Thứ hai việc chú ý tới thực tại cần thiết này không được đánh mất đi tính cách mới mẻ nơi gương mặt của thánh Phanxicô. Thánh Bonaventura khước từ chấp nhận tư tưởng lịch sử bao gồm 3 tiết nhịp. Thiên Chúa duy nhất trong toàn lịch sử và không chia thành ba Thiên Chúa, do đó lịch sử cũng duy nhất mặc dù vẫn tiến bước.

Chúa Kitô là lời cuối cùng của Thiên Chúa. Nơi Người Thiên Chúa đã nói tất cả, bằng cách trao ban chính mình và diễn tả chính mình. Chúa Thánh Thần là Thần Khí của Chúa Cha và Chúa Con. Chính Chúa Kitô đã nói về Chúa Thánh Thần như sau: ”... Người sẽ nhắc cho các con nhớ lại tất cả những gì Thầy đã nói với các con” (Ga 14,26), ”Người sẽ lấy những gì của Thầy và loan báo cho các con” (Ga 16,15). Vì thế không có một Tin Mừng khác, cũng không có một Giáo Hội khác phải chờ đợi. Do đó cả Dòng thánh Phanxicô cũng phải được tháp nhập vào Giáo Hội này trong đức tin, trong trật tự phẩm trật của nó. Điều này không có nghĩa là Giáo Hội bất động, gắn chặt vào qúa khứ và không thể có điều gì mới mẻ nữa. Trong bức thư tựa đề ”De tribus quaestionibus” thánh Bonaventura khẳng định rằng: ”Opera Christi non deficiunt, sed proficiunt” ”Các công trình của Chúa Kitô không trở lại đàng sau, không thuyên giảm nhưng tiến tới”. Nghĩa là người khẳng định có sự tiến bộ.

Đây là điều mới mẻ đối với tư tưởng của các Giáo Phụ và các người thời đó. Cho tới thời bấy giờ người ta cho rằng tư tưởng của các Giáo Phụ về Giáo Hội là tột đỉnh của nền thần học, và tất cả các thế hệ đến sau chỉ có thể là môn sinh của các vị mà thôi. Nhưng đối với thánh Bonaventura Chúa Kitô không phải là điểm kết thúc lịch sử như các Giáo Phụ tưởng nghĩ, mà là trung tâm của lịch sử; với Chúa Kitô lịch sử không kết thúc, nhưng bắt đầu một giai đoạn mới. Thánh nhân thừa nhận các Giáo Phụ là bậc thầy, nhưng hiện tượng Phanxicô khiến cho ngài xác tín về sự phong phú vô tận của lời Chúa Kitô, và nơi các thế hệ mới có thể xuất hiện các ánh sáng mới. Tính cách duy nhất của Chúa Kitô cũng bảo đảm cho tính cách mới mẻ và sự canh tân trong tất cả mọi giai đoạn của lịch sử.

Tiếp tục bài huấn dụ Đức Thánh Cha khẳng định rằng Dòng Phanxicô thuộc Giáo Hội của Chúa Giêsu, thuộc Giáo Hội tông truyền, và không thể tự xây dựng trong khuynh hướng duy linh ảo tưởng. Nhưng đồng thời sự mới mẻ của nó đối với phong trào viện tu cổ điển cũng có giá trị. Và thánh Bonaventura bênh vực tính cách mới mẻ của Dòng Phanxicô chống lại các tấn công của hàng giáo sĩ Paris: các tu sĩ Phanxicô không có một đan viện cố định, nhưng có thể hiện diện khắp nơi để loan báo Tin Mừng. Chính việc bẻ gẫy với sự ổn định là đặc tính của phong trào đan tu, để sống linh động tái lập năng động truyền giáo cho Giáo Hội.

Ngày nay cũng có các quan niệm cho rằng lịch sử Giáo Hội trong ngàn năm thứ hai sẽ là một sự suy vong thường hằng. Có người cho rằng sự suy đồi đã bắt đầu ngay sau Tân Ước. Thật ra ”các công trình của Chúa Kitô không quay lại đàng sau, không thuyên giảm nhưng tiến tới”. Giáo Hội sẽ là gì nếu không có tinh thần tu đức mới của các tu sĩ Xitô, Phanxicô, Đaminh, hay tinh thần tu đức của thánh nữ Terexa thành Avila và thánh Gioan Thánh Giá vv... ?. Đức Thánh Cha khai diễn điểm này như sau:

Thánh Bonaventura dậy cho chúng ta biết tổng hợp cần thiết của việc phân định nghiêm chỉnh, của khuynh hướng thực tiễn đơn sơ và sự cởi mở cho các đặc sủng mới mà Chúa Kitô trao ban cho Giáo Hội trong Chúa Thánh Thần. Ý tưởng về sự suy thoái cũng như khuynh hướng duy linh lập lại trong lịch sử.

Thật thế sau Công Đồng Chung Vaticăng II có vài người xác tín rằng tất cả đều mới mẻ, có một Giáo Hội khác, Giáo Hội tiền công đồng đã chấm dứt và chúng ta có một Giáo Hội khác. Đây là một khuynh hướng ảo tưởng vô quyền bính! Nhưng tạ ơn Chúa, các vị cầm lái Con Thuyền Giáo Hội là Đức Giáo Hoàng Phaolô VI và Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II một đàng đã bênh vực tính cách mới mẻ của Công Đồng, đồng thời đàng khác đã bảo vệ tính cách mới mẻ và tiếp nối của Giáo Hội, luôn luôn là Giáo Hội của những người tội lỗi và luôn luôn là nơi ơn thánh hoạt động.

Đức Thánh Cha nói thêm trong bài huấn dụ rằng kiểu thánh Bonaventura cai quản Dòng Phanxicô chứng minh cho thấy thánh nhân có óc thực tế lành mạnh và sự can đảm tinh thần. Vì đối với ngài cai quản không chỉ đơn thuần là làm việc, mà nhất là suy tư và cầu nguyện. Đó là hai đường nét nổi bật trong việc cai quản Dòng. Việc tiếp xúc mật thiết với Chúa Kitô đã đồng hành với người trong công việc của Bề Trên tổng quyền và các sáng tác thần học thần bí, trong đó nổi bật nhất là cuốn ”Lộ trình của trí khôn trong Thiên Chúa”, là cuốn sách chiêm niệm thần bí. Nó được cưu mang tại Verna nơi thánh Phanxicô đã nhận Năm Dấu Thánh của Chúa Giêsu. Thánh nhân giải thích nguồn gốc tác phẩm trong phần nhập đề như sau: ”Trong khi tôi suy gẫm về các khả thể của linh hồn trong việc lên cao với Thiên Chúa, tôi thấy hiện ra trong trí biến cố tuyệt vời đã xảy ra cho thánh Phanxicô tại nơi này: đó là thị kiến thiên thần Seraphim có cánh hình Thánh Giá. Và khi suy gẫm về điều này tôi nhận thấy thị kiến ấy cống hiến cho tôi sự xuất thần chiêm niệm của chính cha thánh Phanxicô và con đường dẫn tới đó” (Itinerario della mente in Dio, Prologo, 2, in Opere di San Bonaventura. Opuscoli Teologici/ 1, Roma 1993, tr.499).

Sáu cánh của thiên thần Seraphim, như thế, trở thành biểu tượng 6 giai đoạn tiệm tiến dẫn đưa con người từ sự hiểu biết Thiên Chúa qua việc quan sát thế giới và các thụ tạo và qua việc thám hiểm chính linh hồn với các khả năng của nó cho tới sự kết hiệp với Thiên Chúa Ba Ngôi qua Chúa Kitô, noi gương thánh Phanxicô thành Assisi. Các lời cuối cùng kết thúc tác phẩm trả lời cho câu hỏi làm thế nào để đạt sự hiệp thông thần bí với Thiên Chúa. Thánh nhân viết như sau: ”Nếu bạn ước mong biết điều gì xảy ra (sự kết hiệp thần bí với Thiên Chúa) thì hãy hỏi ơn thánh, chứ đừng hỏi giáo thuyết; hỏi ước mong chứ đừng hỏi trí tuệ; hỏi lời cầu nguyện rên rỉ chứ đừng hỏi việc nghiên cứu tìm tòi; hỏi phu quân chứ đừng hỏi thầy dạy; hỏi Thiên Chúa chứ đừng hỏi người phàm; hỏi sương mù chứ đừng hỏi sự rõ ràng; đừng hỏi ánh sáng nhưng hãy hỏi lửa đốt cháy tất cả và đưa vào trong Thiên Chúa với việc xức dầu mạnh mẽ và lòng trìu mến rất nóng bỏng... Như thế chúng ta hãy bước vào trong sương mù, hãy khiến cho các mệt nhọc, đam mê và bóng ma im tiếng; hãy cùng Chúa Kitô bị đóng đanh từ thế giới này bước tới với Thiên Chúa Cha, để sau khi đã nhìn thấy Ngài chúng ta nói cùng với tông đồ Philiphê rằng: điều đó đủ cho con rồi” (ibid., VII, 6).

Trước đó trong đền thờ thánh Phêrô ngỏ lời chào mấy ngàn thành viên của Hiệp Hội Don Carlo Gnocchi Đức Thánh Cha đã đề cao gương mặt bác ái của chân phước Carlo Gnocchi, tông đồ của thời đại tân tiến và thiên tài của tình bác ái Kitô, là người đã biết tiếp nhận các thách đố thời đó tận hiến cuộc đời để yêu thương săn sóc các trẻ em tàn tật vì chiến tranh.

Ngài là một linh mục năng nổ và là một nhà giáo dục say mê sắc bén sống trọn vẹn Tin Mừng trong mọi cảnh huống cuộc đời với nhiệt huyết tông đồ liên lỉ và không biết mệt mỏi. Trong Năm Linh Mục này Đức Thánh Cha cầu mong gương sống sáng ngời của chân phước Carlo Gnocchi cũng khơi đậy nơi các Linh Mục ước muốn tái khám phá ra và củng cố ý thức ơn thánh của chức thừa tác các vị đã lãnh nhận cho toàn Giáo Hội và toàn thế giới.
Linh Tiến Khải

[admin]

BÀI GIÁO LÝ NGÀY THỨ TƯ (6A 8).
Thính phòng Phaolồ VI, buổi yết kiến ngày thứ tư, 10.03.2010.

CHÂN DUNG THÁNH BONAVENTURA (2):
KHÔNG CÓ MỘT PHÚC ÂM NÀO KHÁC CAO CẢ HƠN, KHÔNG CÓ MỘT GIÁO HỘI NÀO KHÁC CHÚNG TA CÒN PHẢI CHỜ ĐỢI.

ĐỨC THÁNH CHA BENEDICTUS XVI
Anh Chị Em thân mến,
tuần qua tôi đã nói đến đời sống và con người Thánh Bonaventura Bagnoregio. Sáng nay tôi muốn được tiếp tục trình bày về ngài, bằng cách dừng lại trên một phần tác phẩm văn hoá và tín lý của ngài.

1 - Như tôi đã nói, Bonaventura, giữa những công đức khác nhau, ngài còn có công diễn giải một cách chính đáng và trung thực hình ảnh Thánh Phanxicô Assisi, được ngài tôn kính và học hỏi với lòng đầy yêu mến.
Một cách đặc biệt, trong thời Thánh Bonaventura có một phong trào các của Tiểu Đệ, được gọi là “Các Tiểu Đệ Thiêng Liêng“ cho rằng chính thánh Phanxicô đã khởi đầu một câu nói hoàn toàn mới mẻ trong lịch sử, đó là có lẽ đã xuất hiện ra một “Phúc Âm vĩnh viễn”, trong đó có nói về sách “Khải Huyền", thay cho quyển Tân Ước.
Nhóm các tu sĩ vừa kể xác nhận rằng giờ đây Giáo Hội đã làm hết phận vụ lịch sử của mình, và thay vào đó là một công đồng ân sủng của những con người tự do, được Chúa Thánh Thần hướng dẫn trong nội tâm, đó là “Các Tu Sĩ Phanxicô Thiêng Liêng “ .
Nhóm tu sĩ đó dựa trên nền tảng các tác phẩm của một tu viện trưởng dòng Ci^teau (Cistercien), đó là tu sĩ Gioacchino da Fiore, chết năm 1202. Trong các tác phẩm của ngài,Gioacchino viết một tiến trình ba ngôi trong lịch sử. Ngài nghĩ rằng Cựu Ước là thời của Chúa Cha, kế đến trong thời gian là thời của Chúa Con, thời của Giáo Hội. Có thể còn có một giai đoạn thứ ba, đó là thời của Chúa Thánh Thần.
Cả lịch sử được giải thích như vậy, như là lịch sử của sự tiến triển: từ thời kỳ nghiêm khắc của Cựu Ước, liên quan đến thời kỳ tương đối tự do của Chúa Con, trong Giáo Hội, để tiến đến thời kỳ hoàn toàn của Con Cái Thiên Chúa, trong thời gian của Thánh Thần. Đó có lẽ sau cùng cũng là thời gian hoà bình giữa con người, thời gian hoà giải giữa các dân tộc và tôn giáo.
Gioacchino đã làm nổi lên niềm hy vọng rằng khởi đầu của thời kỳ mới đã được bắt đầu với đời sống mới của tu viện. Như vậy chúng ta có thể hiểu được rằng một nhóm tu sĩ Phanxicô nghĩ rằng họ nhận ra được Thánh Phanxicô Assisi là vị khởi đầu thời điểm mới và trong Tu Hội của ngài là công đồng của thời kỳ mới - là cộng đồng của thời gian Chúa Thánh Thần - bỏ lại sau lưng Giáo Hội phẩm trật, để khởi đầu một Giáo Hội mới của Chúa Thánh Thần, không liên quan gì nữa đến cấu trúc đã qua.
Như vậy, lúc đó có một mối nguy thật trầm trọng qua việc hiểu lầm về sứ điệp của Thánh Phanxicô, về lòng khiêm nhường trung thành của ngài đối với Phúc Âm và với Giáo Hội.
Và sự lầm lẫn đó đưa đến một nhãn quang sai lạc về Kitô giáo nói cách chung.

2 - Thánh Bonaventura, năm 1257 trở thành Vị Bề Trên Cả của Hội Dòng Thánh Phanxicô, đã phải đối đầu với một tình trạng căng thẳng trong chính nội bộ của Dòng mình, do những ai chủ trương theo định hướng của "Các Tu Sĩ Thiêng Liêng“ nói trên, dựa vào tư tưởng Gioacchino Fiore.
Chính vì để trả lời cho nhóm tu sĩ vừa kể và để thiết lập lại sự thống nhất của Dòng, mà Thánh Bonaventura nghiêng cứu rất kỹ lưỡng các tác phẩm chính thức của Gioacchino Fiore và những tác phẩm được cho là của ông, luôn luôn với mục đích cần thiết nhằm thể hiện một cách đúng đắn chân dung và sứ điệp của Thánh Phanxicô mà mình kính yêu, muốn trình bày một nhãn quang thần học chính đáng về lịch sử.
Thánh Bonaventura đối chất với vấn đề trong tác phẩm cuối cùng của ngài, một tác phẩm sưu tập gom góp các cuộc hội luận với các tu sĩ trong viện nghiêng cứu ở Paris; một tác phẩm chưa hoàn tất và được lưu lại cho chúng ta nhờ các ghi chú của các thính giả của ngài, dưới tựa đề Hexaemeron
có nghĩa đây là một quyển giải thích một cách bóng bảy sáu hay bảy ngày của đoạn tường thuật lại cuộc sáng tạo, như là những gì tiên báo cho lịch sử thế giới, lịch sử nhân loại. Bảy ngày đối với các thính giả đó được tượng trưng như là bảy thời kỳ của lịch sử, sau đó cũng được giải thích như là bảy ngàn năm.
Với Chúa Giêsu, chúng ta đã đi vào thời kỳ cuối cùng, nghĩa là thời kỳ thứ sáu của lịch sử, kế đến là ngày thứ bảy cao cả của Thiên Chúa.
Thánh Bonaventura giả thuyết rằng cách giải thích vừa kể được giải thích theo tương quan với những ngày của cuộc sáng tạo, nhưng giải thích một cách rất tự do và tân kỳ. Đối với ngài, hai biến cố xảy ra trong thời đại của ngài, khiến chúng ta cần có một lối giải thích mới về dòng thời gian.
a) Trước tiên: hình ảnh của Thánh Phanxicô, con người hoàn toàn kết hợp với Chúa Giêsu, đến nỗi cùng thông hiệp với các dấu thương tích của Người nơi mình, trở thành như một Chúa Kitô khác, và cùng với Thánh Phanxicô cộng đồng mới được ngài thành lập, khác với cách sống tu viện mà chúng ta biết được cho đến lúc đó.
Hiện tượng đó cần có được một cách giải thích mới, như là điều mới lạ của Thiên Chúa hiện ra cho chúng ta lúc đó.

b) Kế đến: tư tưởng của Gioacchino Fiore cho rằng một cuộc sống tu viện mới và một thời kỳ hoàn toàn mới của lịch sử, có ý nghĩa hơn cả những gì được mạc khải trong Tân Ước, cũng cần phải có câu trả lời.

Với tư cách là Bề Trên Cả của Dòng các Tu Sĩ Phanxicô, Thánh Bonaventura thấy ngay được rằng quan niệm thiêng liêng, được Giacchino Fiore gợi ý, Tu Hội sẽ trở thành không thể hướng dẫn, điều khiển được, sẽ đi vào tình trạng bất trị, hổn loạn. Bởi đó, đối với ngài hai hậu quả sẽ có thể xảy ra:
1) Hậu quả thứ nhứt: sự cần thiết thực tiển có được cấu trúc và được hội nhập vào thực thể của Giáo Hội phẩm trật, Giáo Hội hiện thực, cần có được một nền tảng thần học, bởi vì những người phía bên kia, những người theo quan niệm thiêng liêng, cho thấy họ có một nền tảng phiến diện thần học.
2) Hậu quả thứ hai: mặc dầu chúng ta phải lưu ý đến tình trạng cần thiết thực tế, chúng ta đừng quên đi điều mới lạ của diện mạo Thánh Phanxicô.
Thánh Bonaventura đã trả lời thế nào trước nhu cầu thực tế và lý thuyết đó?
Về việc trả lời của ngài, ở đây tôi chỉ có thể chỉ nói lên được một cách rất tóm lược theo lược đồ và không đầy đủ ở một vài điểm thôi.

3 - Thánh Bonaventura khước từ tư tưởng theo nhịp điệu Ba Ngôi của lịch sử. Thiên Chúa là Thiên Chúa duy nhứt cho cả dòng lịch sử và không chia ra thành Ba Thiên Chúa. Bởi đó, lịch sử chỉ là một, mặc dầu diễn biến trên bước đường - theo Thánh Bonaventura - là diễn biến tiến bước.

Chúa Giêsu Kitô là lời cuối cùng của Thiên Chúa - nơi Người, Thiên Chúa đã nói tất cả, ban chính mình Người và nói về chính mình. Hơn những gì là chính mình, Thiên Chúa không thể nói và không thể cho. Chúa Thánh Thần là Thánh Thần của Chúa Cha và Chúa Con. Chính Chúa Kitô đã nói về Chúa Thánh Thần:
- “Đấng đó sẽ dạy anh em mọi điều và sẽ làm cho anh em nhớ lại mọi điều Thầy đã nói với anh em” (Jn 14, 26).
- " Người sẽ lấy những gì của Thầy mà loan báo cho anh em” (Jn 16, 15).
Bởi đó không có một Phúc Âm nào khác cao cả hơn, không có một Giáo Hội nào khác mà chúng ta phải chờ đợi.
Bởi đó, ngay cả Dòng Tu của Thánh Phanxicô cũng phải hội nhập vào trong Giáo Hội nầy, vào trong đức tin của Giáo Hội, vào trong định chế phẩm trật của Giáo Hội.

Điều vừa kể không có nghĩa là Giáo Hội án binh bật động, gắn liền với quá khứ và không thể có gì là điều mới lạ. “Opera Chirsti non deficiunt, sed proficiunt ", các động tác của Chúa Kitô không đi thụt lùi, mà tiến tới, Thánh Bonaventura nói như vậy trong Thư De tribus quaestionibus (Về ba vấn đề).
Như vậy Thánh Bonaventura loan báo một cách minh bạch tư tưởng về tiến bộ. Và đây là một điều mới lạ đối với các Giáo Phụ và đối với phần lớn các người đươnng thời với ngài.
Đối với Thánh Bonaventura, Chúa Kitô không còn phải là thời điểm cuối cùng, như đối với các Giáo Phụ, mà là trung tâm điểm của dòng lịch sử. Với Chúa Kitô, lịch sử không chấm dứt, mà khởi đầu một thế hệ mới.
Một hầu quả khác là hậu quả sau đây: cho đến lúc đó, có tư tưởng xác tín rằng các Giáo Phụ đã là thượng đỉnh của nền thần học, các thế hệ tiếp nối chỉ có thể là những thế hệ đệ tử của các ngài.
Thánh Bonaventura cũng nhìn nhận các Giáo Phụ là những vị sư phụ luôn luôn, nhưng biến cố Thánh Phanxicô cho ngài chắc chắn rằng sự sung mãn của lời Chúa không bao giờ khô cạn và cả những thế hệ mới cũng có thể mở ra những ánh sáng mới.
Tính cách duy nhứt của Chúa Kitô bảo đảm cho cả những gì mới mẻ và canh tân trong mọi thế hệ của dòng lịch sử.

Chắc chắn Dòng Phanxicô - ngài nhấn mạnh như vậy - thuộc về Giáo hội của Chúa Kitô, Giáo Hội tông truyền và không thể tự lập nên cho mình một phong trào thiêng liêng không tưởng.
Nhưng đồng thời, đời sống mới của Dòng đối với cách sống tu viện củ cũng là cách sống mới mẻ vững chắc. Và Thánh Bonaventura - như tôi đã nói trong Bài Giáo Lý trước - đã đứng ra bênh vực điều mới lạ đó chống lại các cuộc tấn công của Hàng Giáo Phẩm triều ở Paris: các Tu Sĩ Phanxicô không có một tu viện cố định, các ngài có thể hiện diện ở bất cứ đâu để rao giảng Phúc Âm. Chính sự đoạn giao với tính cách cố định, đặc tính của đời sống tu viện, để có được cuộc sống mềm dẻo hơn, trả lại cho Giáo Hội tính cách năng động của sứ mạng.

4 - Nói đến đây có lẽ cũng có ích lợi nói lên rằng ngay cả hôm nay cũng có những cái nhìn, theo đó thì cả lịch sử Giáo Hội trong ngàn năm thứ hai là lịch sử đang thời kỳ xuống dốc; một vài người thấy rằng cuộc xuống dốc đã bắt đầu ngay từ thời sau Tân Ước.
Giáo Hội sẽ ra thế nào, nếu không có đời sống thiêng liêng mới của các tu sĩ dòng Xitô (Cîteaux), dòng Phanxicô, dòng Đa Minh, cách sống thiêng liêng của thánh Teresa Avilla và của Thánh Gioan Thánh Giá, và vân vân...?
Ngày hôm nay, lời xác quyết nầy vẫn có giá trị:
- “Opera Christi non deficiunt, sed proficiunt ", vẫn đang tiến tới.
Thánh Bonaventura dạy chúng ta, cùng chung với sự biết phán đoán phân biệt cần thiết, ngay cả phán đoán nghiêm khắc, chúng ta cần có tinh thần thực tế bình đị điều độ và lòng rộng mở đối với các ân sủng mới được Chúa Kitô ban cho, trong Chúa Thánh Thần, trong Giáo Hội.
Và trong khi lập đi lập lại tư tưởng xuống dốc nầy, còn có một tư tưởng khác, thái độ “sống thiêng liêng không tưởng “ cũng được lập đi lập lại.
Thật vậy, chúng ta biết rằng sau Công Đồng Vatican II, một vài người xác tín rằng với tất cả đều đỏi mới, chúng ta đang có một Giáo Hội khác, Giáo Hội trước Công Đồng đã hết rồi và chúng ta đang có một Giáo Hội khác, hoàn toàn “khác” .
Đó là một tình trạng hổn loạn không tưởng !
Và nhờ ơn Chúa các vị khôn ngoan lái con thuyền của Phêrô, Đức Giáo Hoàng Phaolồ VI và Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolồ II, một đàng bênh vực điều mới mẻ của Công Đồng và đàng khác, đồng thời, các ngài cũng bênh vực tính cách thuần nhất và nối tiếp của Giáo Hội đó vẫn luôn luôn là Giáo Hội của những kẻ tội lỗi và luôn luôn là nơi Ân Sủng Chúa ban cho.

Trong tư tưởng đó, Thánh Bonaventura, vị Bề Trên Cả của các Tu Sĩ Phanxicô, đã có một đường lối điều hành trong đó dĩ nhiên là Dòng Mới không thể nào, với tính cách là cộng đồng, “sống cùng một cao độ thời cánh chung” của Thánh Phanxicô, trong đó ngài đã thấy trước được thế giới trong tương lai , nhưng - đồng thời, được hưóng dẫn bởi tinh thần thực tiển lành mạnh và can đảm sống thiêng liêng - thế giới đó càng phải tiến đến sát gần hết sức có thể việc thực hiện tối đa Bài Giảng Trên Núi, mà đối với Phanxicô là khuôn thước, mặc dầu phải lưu tâm đến các giới hạn của con người, bị tùy vết bởi nguyên tội.
Thấy được như vậy, chúng ta hiểu được đối với Thánh Bonaventura lãnh đạo hay điều hành không phải đơn sơ chỉ là hành động, mà nhất là còn phải suy nghĩ và cầu nguyện.
Nền tảng của việc lãnh đạo và điều hành của ngài chúng ta luôn luôn gặp được lời cầu nguyện và suy tư. Mọi quyết định của ngài đều là hậu quả của việc suy tư, của tư tưởng được soi sáng bằng lời cầu nguyện.
Trạng thái tiếp xúc thân tình của ngài với Chúa Kitô luôn luôn đi sát bên công việc Bề Trên Cả của ngài và bởi đó ngài đã viết lên một loạt các tác phẩm thần học - thiêng liêng huyền bí ( mystique), diễn tả tinh thần công việc lãnh đạo quản trị của ngài và nói lên chú đích hướng dẫn đời sống nội tâm của Dòng, nghĩa là lãnh đạo điều hành không chỉ bằng lệnh truyền và cấu trúc, mà bằng hướng dẫn và soi sáng các linh hồn, bắng cách hướng các linh hồn đó về Chúa Kitô.

5 - Về những tác phẩm của ngài, linh hồn của vệc lãnh đạo điều hành và chỉ đường cho mỗi người cũng như cho cả cộng đồng, tôi chỉ muốn được đề cập đến một tác phẩm duy nhứt, tuyệt tác của ngài, đó là Itinerarium mentis in Deum (Con đường của lý trí đi đến Chúa), đây là một thủ bản cho việc chiêm ngắm huyền diệu (conttemplazione mistica). Quyển sách nầy được suy nghĩ ra ở một nơi có đời sống thiêng liêng sâu thẩm: đó là trên núi Verna, nơi mà Thánh Phanxicô được in ấn dấu. Trong phần dẫn nhập, tác giả cho biết hoàn cảnh nào khiến cho ngài bắt đầu tác phẩm nầy của ngài:
- “Đang khi tôi suy niệm về những điều mà một linh hồn làm sao có thể lên đến Chúa, hiện ra cho tôi biến cố tuyệt vời cần có cho Phanxicô đưọc may mắn ở nơi đó, đó là cuộc diện kiến trước thiên thần Seraphim có cánh dưới hình ảnh Chúa Chịu Đóng Đinh. Và suy ngẫm về điều đó, tôi liền cảm nhận được quang cảnh vừa kể ban cho tôi trạng thái chiêm niệm xuất thần như trạng thái của cha Phanxicô và cùng chung với con đường mà hướng dẫn tôi đến ngài” (Itinerario della mente in Dio, Prologo 2, in Opere di San Bonaventura. Opuscoli Teologici / 1, Roma 1993, p. 499).
Như vậy sáu cánh của thiên sứ Seraphim trở thành sáu giai đoạn tuần tự tiến tới, hướng dẫn con người, từ biết được Thiên Chúa qua việc nhận thức thế giới, các tạo vật và qua việc khám phá ra chính linh hồn với những khả năng của mình, cho đến trạng thái được hiệp nhất thoả mãn vào Chúa Ba Ngôi, qua Chúa Kitô, bắt chước con đường Thánh Phanxicô Assisi đã trải qua.
Những lời nói cuôi cùng của Thánh Bonaventura, trả lời cho câu hỏi làm sao có thể đạt đến trạng thái thông hiệp huyền bí với Chúa, đáng làm cho chúng ta ghi sâu vào tâm khảm:
- “Nếu giờ đây anh ao ước biết được làm sao điều đó có thể xảy ra (sự thông hiệp huyền bí với Chúa), anh hãy đặt câu hỏi với ơn Chúa, chớ không với giáo lý; với lòng ước muốn, chớ không phải lý trí; với tiếng nói van lên của lời cầu nguyện, chớ không phải việc học hành trên chữ nghĩa; với chàng rể, chớ không phải một thầy dạy; với Chúa, chớ không với con người; với hơi thở nóng ấm, chớ không phải lời giải thích trong sáng; không với phải ánh sáng, mà ngôn lửa đang đốt cháy tất cả và đem vào Chúa với những cuộc xức dầu và tình yêu thương nồng nàn...Như vậy chúng ta đi vào sương mù dày đặc, chúng ta hãy bỏ qua đi những mối âu lo, ước vọng và các bóng ma ẩn hiện; chúng ta hãy đi ngang qua thế gian nầy với Chúa Chịu Đóng Đinh để đến với Chúa Cha, để làm sao khi thấy được Người, chúng ta hãy nói như Phillipphê: như vậy đối với con đủ rồi” (ibid, VIII, 6).

Anh em thân mến, chúng ta hãy đón nhận lời mời gọi mà Thánh Bonaventura, vị Tiến sĩ Seraphim, nói với chúng ta, và chúng ta hãy gia nhập vào trường của Vị Thầy là Thiên Chúa: chúng ta hãy lắng nghe lời hằng sống và chân lý của Người, đang vang lên trong nội tâm sâu thẩm của linh hồn chúng ta.
Hãy thanh tẩy tư tưởng và các động tác chúng ta, để Người có thể ở nơi chúng ta và chúng ta có thể nghe được tiếng của Thiên Thánh Người, đang lôi kéo chúng ta về hạnh phúc đích thực.

Phỏng dịch từ nguyên bản Ý Ngữ. Nguyễn Học Tập.
(Tông tấn www.vatican.va (http://www.vatican.va/), 10.03.2010).

[admin]

BÀI GIÁO LÝ NGÀY THỨ TƯ (6A 9)
Công truờng Thánh Phêrô, buổi yết kiến ngày thứ tư, 17.03.2010.

CHÂN DUNG THÁNH BONAVENTURA (3) : MỤC DÍCH CUỐI CÙNG CỦA CON NGƯỜI LÀ YÊU THƯƠNG THIÊN CHÚA, GẶP GỠ VÀ HỘI NHẬP TÌNH YÊU CỦA NGƯỜI VỚI TÌNH YÊU CHÚNG TA.

ĐỨC THÁNH CHA BENEDICTUS XVI
Anh Chị Em thân mến,
sáng hôm nay, tiếp tục cuộc suy niệm thứ tư tuần trước, tôi muốn được tìm hiểu sâu hơn với Anh Chị Em một vài khía cạnh khác về đường lối suy tư của Thánh Bonaventura Bagnoregio.
Ngài là một nhà thần học lỗi lạc, đáng được đặt bên cạnh một nhà đại tư tưởng cao cả khác, đồng thời với ngài, đó là Thánh Tôma Aquino.
Cả hai đều suy niệm, tìm hiểu các mầu nhiệm Mặc Khải, bằng cách nhận chân được giá trị nguồn năng lực lý trí của con người, trong cuộc đối thoại hữu ích sung mãn giữa đức tin và lý trí, đặc tính của Thời Trung Cổ, tạo nên một thế hệ trí thức đầy sinh động, ngoài ra năng động về đức tin và cải tổ Giáo Hội, mà thường khi không được nhấn mạnh đầy đủ chính đáng.
Ngoài ra những điểm tương đồng của cả hai: cả Thánh Bonaventura, dòng Phanxicô và Thánh Tôma Aquino, dòng Đa minh, đều thuộc Tu hội các “Tu Sĩ Hành Khất ", với cách sống thiêng liêng tươi mát mới mẻ của mình, như tôi đã có lần nhắc đến trong các bài giáo lý trước.
Các vị đã canh tân cả Giáo hội trong thế kỷ XIII, và lôi cuốn nhiều môn đệ khác.
Cả hai vị đều phục vụ Giáo Hội một cách chí thú, say mê và yêu thương, đến nỗi cả hai đều được mời tham dự Công Đồng Hiệp Nhứt ở Lyon năm 1274, chính trong năm mà cả hai đều thết đi: Thánh Tôma mất đi đang lúc hành trình đi Lyon; Thánh Bonaventura, ngay trong lúc Công Đồng đang tiến hành.
Ngay cả ở Công Trường Thánh Phêrô nầy tượng của hai vị cũng đứng song song với nhau, được đặt ngay ở đầu hàng cột khởi đầu từ mặt tiền Đại Thánh Đường Vatican: một tượng bên tay trái và một bên tai phải.
Mặc cho tất cả những hình ảnh bên ngoài đó, chúng ta có thể đón nhận được nơi hai vị cách hiểu biết khác nhau trong việc nghiêng cứu triết học và thần học, nói lên cho chúng ta đặc sắc và tầm mức sâu đậm tư tưởng của vị nầy cũng như vị kia. Tôi muốn được đề cập lược qua ta một vài đặc tính các khác biệt đó.

1 - Điều khác biệt trước tiên là khác biệt liên quan đến quan niệm về thần học. Cả hai vị tiến sĩ đều đặt câu hỏi: thần học là một khoa học thực dụng hay là một khoa học thuyết lý.
Thánh Tôma suy nghĩ về hai câu giải đáp đối nghịch có thể.
- Câu trả lời thứ nhứt: thần học là một môn học suy nghĩ về đức tin và mục đích của đức tin là làm cho con người trở nên tốt lành, sống theo ý muốn của Thiên Chúa. Như vậy, mục đích của thần học có thể là để hướng dẫn con người theo con đường ngay chính, tốt lành; bởi đó, nói cho cùng, là một môn khoa học thực nghiệm.
- Thái độ thứ hai cho biết: thần học tìm hiểu để biết Thiên Chúa. Chúng ta là tác phẩm của Thiên Chúa; Thiên Chúa ở trên hành động của chúng ta. Thiên Chúa hành động trong chúng ta những gì tốt lành. Như vậy, nói theo nguyên tắc, thần học không phải là để hiểu biết động tác của chúng ta, mà là cách hành xử của Thiên Chúa.
Và như vậy, kết luận của Thánh Tôma là: thần học gồm tóm cả hai phương diện: thuyết lý, đó là tìm cách luôn luôn biết được Thiên Chúa hơn nữa, và thực hành, đó là tìm cách hướng dẫn hành động chúng ta hướng về điều tốt lành.
Tuy nhiên có một ưu tiên thượng đẳng của sự hiểu biết: đó nhứt là chúng ta phải biết Thiên Chúa, kế đến hành xử theo cách hành xử của Người (Summa Theologiam Ia. q.1, art 4).
Tính cách thượng đẳng ưu tiên đó của sư hiểu biết so với thực hành là điều có ý nghĩa cho định hướng nền tảng của Thánh Tôma.

Câu trả lời của Thánh Bonaventura cũng rất giống như vậy, nhưng ngài có cách đề cập đến khác biệt.
Thánh Bonaventura hiểu các lý luận theo chiều hướng nầy hay chiều hướng khác, như Thánh Tôma, nhưng để trả lời cho biết thần học là một khoa học thực hành hay thuyết lý, Thánh Bonaventura có ba phân biệt - trải rộng, và như vậy, thay đổi giữa lý thuyết (thượng đẳng tiên quyết của sự hiểu biết) và thực hành (thượng đẳng của động tác thực hành), bằng cách thêm vào một thái độ thứ ba, mà ngài gọi là “thái độ khôn ngoan” và xác nhận rằng khôn ngoan bao gồm cả hai phương diện vừa kể.
Và kế đến ngài tiếp tục: sự khôn ngoan tìm cách chiêm ngắm (như là hình thức cao độ nhứt của hiểu biết) và với ý định “ut boni fiamus ", để cho chúng ta được trở nên tốt lành, nhứt là điều vừa kể, “trở nên tốt lành” (cfr Breviloqium, Prologus, 5).
Sau đó ngài còn thêm:
- “Đức tin ở trong lý trí, thế nào để tạo nên tình thương yêu. Ví dụ: biết được Chúa Giêsu " chết vì chúng ta " điều đó không vẫn chỉ nằm bất động ở trạng thái hiểu biết, nhưng chắc chắn sẽ biến thành cảm tình, tình thương yêu” (Proemium in I Sent, q.3).

Cũng trong chiều hướng đó là chiều hướng chuyển động để bênh vực của ngài đối với nền thần học, nghĩa là suy niệm với lý trí và có hệ thống về đức tin. Thánh Bonaventura lược kê một vài cách lập luận chống lại cách học hỏi thần học, có lẽ các cách đó cũng đang được truyền bá giữa các tu sĩ dòng Phanxicô và hiện diện ngay cả trong thời đại chúng ta: đó là lý trí làm cho đức tin trở nên trống rỗng, có lẽ đó là thái độ bạo lực đối với lời Chúa.
Chúng ta phải biết lắng nghe chớ không phân tích lời Chúa (cfr Lettera di san Francesco d'Assisi a sant'Antonio di Padova).
Trước những cách lập luận chống lại thần học vừa kể, cho thấy là những mối nguy hiểm đang tiềm tàng trong chính nền thần học, vị Thánh trả lời: thật vậy có một cách xấc xược để nói về thần học, sự kiêu ngạo của lý trí, đặt mình lên trên lời Chúa.
Nhưng nền thần học đích thực, việc làm của lý trí chính đáng và của nền thần học tốt lành phát xuất một nguồn gốc khác, không phải từ lý trí kiêu ngạo.
Ai yêu thương, luôn muốn biết được thêm người mình yêu; nền thần học chính đáng không dùng lý trí và sự tìm kiếm của lý trí để thoả mãn tính kiêu căn của mình, “sed propter amorem ejus cui assenti” (nhưng vì lý do yêu thương đối với Đấng, mà mình đồng thuận thương yêu ) (Proemium in I Sent., q.2), và muốn biết được rõ hơn người mà mình thương yêu: đó là định ý nền tảng của thần học.
Như vậy đối với Thánh Bonaventura mục đích ưu tiên của tình yêu là điều quyết định sau cùng.

2 - Bởi đó, Thánh Tôma và Thánh Bonaventura diễn tả một cách khác nhau về cùng đích tối hậu của con người, hanh phúc viên mãn.
Đối với Thánh Tôma, mục đích tối thượng, mà lòng ước muốn của chúng ta hướng đến là được thấy Thiên Chúa. Trong động tác đơn sơ thấy Thiên Chúa như vừa kể, chúng ta có được câu giải quyết của tất cả các vấn đề: chúng ta được hạnh phúc, không có gì cần thiết hơn nữa.
Trái lại, đối với Thánh Bonaventura mục đích cuối cùng của con người là yêu thương Thiên Chúa, tình yêu của Người và tình yêu của chúng ta được găp nhau và thông hiệp nhau. Điều đó đối với ngài là câu định nghĩa thoả đáng cho niềm hạnh phục của chúng ta.

Trong chiều hướng đó, chúng ta có thể nói rằng phạm trù cao nhứt đối với Thánh Tôma là chân lý, trong khi đó thì đối với Thánh Bonaventura là điều tốt lành.
Có lẽ chúng ta sai lầm khi nhận ra trong hai câu giải đáp đó có mối tương phản nghịch lý nhau. Đối với cả hai, chân lý cũng là điều tốt đẹp, và điều tốt đẹp cũng là chân lý. Thấy được Thiên Chúa là yêu thương và yêu thương là thấy được Người.
Hiểu như vậy, đó là những cách nhấn mạnh khác biệt nhau về một nhãn quang căn bản chung nhau. Hai cách nhấn mạnh vừa kể đã tạo nên các truyền thống khác nhau và cách sống thiêng liêng khác nhau. Và như vậy hai phương thức đặc tâm nhấn mạnh đó đã nói lên tính cách sung mãn của đức tin, một đức tin duy nhứt trong nhiều phương thức diễn tả khác biệt nhau.

Chúng ta hãy trở lại Thánh Bonaventura. Dĩ nhiên là cách nhấn mạnh cá biệt nền thần học ngài, mà tôi chỉ đưa ra một ví dụ, có thể giải thích được từ ân sủng của Thánh Phanxicô: “Người Đầy Tớ Khó Nghèo ở Assisi”, ngoài ra những cuộc tranh luận trí thức trong thời đại ngài, ngài đã tỏ ra bằng cả cuộc đời ngài, ưu thế thượng đẳng của tình yêu. Ngài là hình ảnh tình yêu sống động và thương yêu say mê Chúa Ki Tô và như vậy ngài đã làm cho dung nhan Chúa Ki Tô thể hiện ra trong thời đại ngài. Dung nhan của Chúa - ngài đã thuyết phục được những người đương thời của mình không phải chỉ bằng lời nói, mà còn bằng cả cuộc sống.
Trong tất cả các tác phẩm của Thánh Bonaventura, chính ngay cả những tác phẩm khoa học, cho học viện, chúng ta đều có thể nhận ra được đặc tính gợi ý đó của Thánh Phanxicô. Nghĩa là chúng ta nhận thức được rằng ngài bắt đầu suy nghĩ khởi đầu từ cuộc gặp gở với “Người Đầy Tớ Khó Nghèo Assisi ".
Nhưng để hiểu được sự khai triển thực tế chủ đề “đặc tính tối thượng của tình yêu " , chúng ta cần còn phải lưu ý đến một nguồn xuất xứ khác. Đó là các bản văn của Pseudo - Dionigi (Biệt Hiệu -Dionigi), một nhà thần học Syria ở thế kỷ VI, ẩn danh dưới biệt hiệu là Dionigi Areopagita, mà với danh tánh nầy, Thánh Bonaventura nhắc đến một khuôn mặt của ông trong Sách Tông Đồ Công Vụ (Cfr Act 17, 34). Nhà thần học nầy đã sáng tạo ra một nền thần học phụng vụ và một nền thần học bí nhiệm (mistica), và đã đề cập đến một cách rộng rãi về các phẩm trật của các thiên sứ. Các bản văn của ông đã được dịch ra la ngữ trong thế kỷ IX. Vào thời Thánh Bonaventura - chúng ta đang ở vào thế kỷ XII- xuất hiện một truyền thống mới, tạo được nhiểu chú ý của vị Thánh và của các nhà thần học khác của thế kỷ ngài.
Có hai điều gợi được sự chú ý đặc biệt của Thánh Bonaventura.

a - Tác gỉa Biệt Hiệu-Dionigi nói về chín phẩn trật thiên thần, mà tên họ ông đã tìm được trong Thánh Kinh và kế đến ông xếp đặt theo phẩm trật qua cách suy nghĩ của ông, từ các thiên thần đơn sơ đến các thiên thần thuộc phẩm trật séraphim.
Thánh Bonaventura giải thích các phẩm trật đó của các thiên thần như là các nấc bậc trong của loài thọ tạo đến gần được với Thiên Chúa. Như vậy các nấc bậc đó được xem như là con đường, mà con người leo lên hướng đến để được hiệp thông với Chúa. Đối với Thánh Bonaventura, không có gì phải nghi ngờ: Thánh Phanxicô Assisi thuộc về phẩm trật séraphim, bậc tối thượng, thuộc ca đoàn các thiên thần séraphim, nghĩa là: ngọn lửa trong suốt của tình yêu. Và như vậy, các tu sĩ Phanxicô cũng phải thuộc phẩm trật đó.
Tuy nhiên Thánh Bonaventura biết rõ rằng đẳng cấp cuối cùng đó đến gần Thiên Chúa, không thể được coi như là được ghi nhận bằng định chế lề luật, mà là một ân sủng đặc biệt được Chúa ban cho. Bởi đó cấu trúc Dòng Phanxicô rất khiêm tốn hơn, thực tế hơn, tuy nhiên cũng là cấu trúc phải giúp các thành viên luôn luôn tiến đến gần một cuộc sống séraphim của tình yêu trong trắng.
Thứ tư tuần qua tôi đã đề cập đến một cách tổng hợp giữa thực tại bình dị và hoàn toàn thuộc về Phúc Âm trong tư tưởng và trong hành động của Thánh Bonaventura.
b - Tuy nhiên, Thánh Bonaventura cũng tìm gặp được một yếu tố khác trong các bản văn của Biệt Hiệu- Dionigi , mà đối với ngài còn quan trọng hơn nữa.
Trong khi đối với Thánh Augustino, chính “intellectus ", cách nhìn thấy bằng lý trí và bằng con tim là thứ hạng cuối cùng của sự hiểu biết, Biệt Hiệu - Dionigi còn tiến thêm một bước nữa: trong tiến trình leo lên hướng về Chúa, con người có thể đạt đến một điểm, mà ở đó lý trí không còn thấy được nữa.
Nhưng trong đêm tối của lý trí, tình yêu vẫn còn thấy được - thấy được những gì mà lý trí không thể đạt đến được. Tình yêu có trương độ rộng lớn hơn lý trí, thấy xa hơn, hội nhập sâu thẩm hơn vào mầu nhiệm Thiên Chúa.
Thánh Bonaventura phấn khởi về nhãn quang nầy, nhãn quang được gặp gỡ trong đời sống thiêng liêng của các tu sĩ Phanxicô. Chính trong đêm tối mịt mù của Thánh Giá mà tình yêu Thiên Chúa hiển hiện ra một cách huy hoàng; nơi đâu lý trí không còn thấy nữa, chính nơi đó là môi trường của tình yêu.
Các lời kết thúc của ngài cho “Itinerario della mente in Dio " (Con đường của lý trí đến Thiên Chúa ), đọc thoáng qua, có thể chúng ta có cảm tưởng như là cách phát biểu quá đáng của một lòng sùng kính không có nội dung. Nhưng nếu chúng ta đọc, dưới ánh sáng nền thần học Thánh Giá của Thánh Bonaventura, những lời két luận đó là cách diễn tả trong suốt và hiện thực của cuộc sống thiêng liêng dòng Phanxicô:
- “Nếu giờ đây anh ao ước biết được điều gì sẽ xảy ra (nghĩa là trong tiến trình leo lên hướng về Chúa), anh hãy đặt câu hỏi với ơn thánh, chớ không phải với thần học; với lòng ao ước, chớ không phải với lý trí: với lòng nài khẩn của lời cầu nguyện, chớ không phải với việc học hành khảo cứu văn chương..., không phải đối với ánh sáng, cho bằng đối với ngọn lửa đang đốt cháy tất cả và dẫn đưa tất cả vào Chúa” (VII , 6).
Tất cả những điều đó không có gì là chống lại lý trí và không phải là những gì chống lại lẽ phải: điều vừa kể đặt giả tưởng đã có con đường của lý trí, nhưng con người vượt lên trên con đường đó trong tình yêu Chúa Ki Tô Chịu Đóng Đinh.
Với việc biến đổi đó của cuộc sống siêu nhiệm Biệt Hiệu - Dionigi, Thánh Bonaventura được coi như là người khởi xướng phong trào sống siêu nhiệm (mistica) làm cho tâm hồn con người được nâng cao và thanh tẩy hơn nhiều: đây là thượng đỉnh của lịch sử cuộc sống thiêng liêng con người.

3 - Nền thần học Thánh Giá nầy, được phát sinh từ cuộc hội ngộ giữa nền thần học Biệt Hiệu - Dionigi và đời sống thiêng liêng dòng Phanxicô, không được làm cho chúng ta quên rằng Thánh Bonaventura cũng chia xẻ với Thánh Phanxicô Assisi tình yêu thương đối với tạo vật, sự vinh quang đối với vẻ đẹp các tạo vật được Thiên Chúa sáng tạo.
Về điểm này, tôi trích ra một câu của chương I quyển Itinerario (Cuộc hành trình) :
- “Ai ...không thấy được những vẻ đẹp rạng rỡ vô số kể của tạo vật, là người đui mù; ai không thức giấc trước bao nhiêu tiếng nói, là người điếc; ai là người trước các sự vật ngoạn mục phi thường nầy mà không ngợi khen Thiên Chúa, mà người câm; ai là người trước bao nhiêu dấu chứng như vậy mà không vươn mình lên nguyên nhân khởi thủy, là người khờ dại” (I, 15).
Mọi tạo vật đều cất lên cao giọng nói về Thiên Chúa, Thiên Chúa tốt lành và cao đẹp; về tình yêu thương của Người.

Như vậy cả cuộc sống chúng ta, đối với Thánh Bonaventura, là “một cuộc hành trình", một cuộc hành hương, một cuộc trèo lên hướng về Chúa.
Nhưng chỉ với chính sức lực của chúng ta thôi, chúng ta không thể leo lên đến cao độ của Chúa. Chính Chúa phải giúp đở chúng ta, phải “kéo” chúng ta lên cao. Bởi đó, chúng ta phải cầu nguyện. Lời cầu nguyện - vị Thánh nói như vậy - là mẹ và là nguồn gốc của động tác được nâng lên cao - “sursum actio” , động tác đưa chúng ta lên cao - Thánh Bonaventura.
Bởi đó tôi kết luận với lời cầu nguyện, mà qua lời cầu nguyện đó, ngài đã bắt đầu cuộc hành trình của ngài:
- “Như vậy, chúng ta hãy cầu nguyện và hãy nói với Chúa chúng ta: “Lạy Chúa, xin Chúa dẫn dắt con trong con đường của Chúa và con sẽ bước đi trong chân lý. Xin Chúa làm cho tâm hồn con được vui sướng trong lòng kính trọng danh Chúa” (I, 1).

Phỏng dịch từ nguyên bản Ý Ngữ: Nguyễn Học Tập.
(Thông tấn www.vatican.va (http://www.vatican.va/), 17.03.2010).

[admin]

Nền thần học đích thật bắt nguồn từ tình yêu Thiên Chúa và dẫn đưa chúng ta đến chỗ kết hiệp với Thiên Chúa

"Nền thần học đích thật bắt nguồn từ tình yêu Thiên Chúa chứ không phải từ sự kiêu căng của lý trí. Ai yêu mến thì ngày càng muốn hiểu biết Người được yêu hơn. Biết rằng Chúa Kitô đã chết ”vì chúng ta” nhất thiết trở thành lòng mến, tình yêu, chứ không chỉ là sự hiểu biết của trí tuệ”.

Đức Thánh Cha đã khẳng định như trên trong buổi tiếp kiến chung hơn 20.000 tín hữu và du khách hành hương năm châu tại quảng trường thánh Phêrô sáng thứ tư 17-3-2010.

Trong bài huấn dụ Đức Thánh Cha đã đề cập tới các khác biệt và các tương đồng giữa hai vị thánh đồng thời là hai thần học gia lớn của Giáo Hội sống hồi thế kỷ XIII: đó là thánh Bonaventura thuộc Dòng Phancxicô và thánh Toma thành Aquino thuộc Dòng Đa Minh. Hai vị thánh thuộc các Dòng Khất Thực này đã canh tân toàn Giáo Hội với linh đạo tươi mát của các vị và lôi kéo biết bao nhiêu môn sinh. Cả hai vị đều phục vụ Giáo Hội với sự tận tụy, say mê và lòng yêu mến đến độ đều đã được mời tham dự Công Đồng Chung Lyon năm 1274 và qua đời cùng năm đó: thánh Đa Minh trên đường đến Lyon còn thánh Bonaventura trong khi Công Đồng còn đang nhóm họp. Tượng của hai vị được đặt trên hai cánh của quảng trường thánh Phêrô.

Tiếp đến Đức Thánh Cha đã nêu bật vài điểm khác biệt trong cách thế hai vị quan niệm về thần học. Thánh Toma suy tư về hai khía cạnh đối chọi nhau của thần học: một khía cạnh thực tiễn một khía cạnh lý thuyết.

Trong chiều kích thực tiễn thần học là việc suy tư về đức tin và mục đích của đức tin là để cho con người trở nên tốt lành hơn và sống theo ý Thiên Chúa. Trong chiều kích lý thuyết thần học tìm hiểu biết Thiên Chúa ngày càng nhiều hơn. Chúng ta là công trình của Thiên Chúa và Thiên Chúa hoạt động trong chúng ta. Nhưng thánh Toma nhấn mạnh vị thế của sự hiểu biết.

Để trả lời câu hỏi thần học là một khoa học lý thuyết hay thực tiễn thánh Bonaventura phân biệt ba chiều kích: giữa chiều kích lý thuyết và thực tiễn còn có chiều kích khôn ngoan nữa và thánh nhân khẳng định rằng sự khôn ngoan gồm tóm cả hai khía cạnh kia. Sự khôn ngoan tìm kiếm việc chiêm niệm là hình thức cao nhất của sự hiểu hiết và nhất là có mục đích làm cho chúng ta trở nên tốt lành. Đức tin là trong trí tuệ, nhưng đến độ khơi dậy lòng mến. Thí dụ: hiểu biết rằng Chúa Kitô đã chết ”vì chúng ta” không chỉ ở trong sự hiểu biết mà cần phải trở thành ”lòng mến, tình yêu” (Proemium in I Sent., q.3).

Thánh nhân kể ra một số thái độ làm thần học thịnh hành thời bấy gìơ trong đó có thái độ bạo lực đối với Lời Chúa, không lắng nghe nhưng phân tích Lời Chúa đến độ để cho lý trí làm trống rỗng đức tin. Thế rồi trong việc làm thần học còn có thái độ ngạo mạn kiêu căng của lý trí tự đặt mình trên Lời Chúa. Nhưng thần học đích thực, công việc lý trí của thần học tốt lành đích thực có một nguồn gốc khác không phải là sự kiêu căng của lý trí. Và Đức Thánh Cha quảng diễn thêm điểm này như sau:

“Ai yêu mến thì càng ngày càng luôn muốn hiểu biết người yêu hơn; thần học đích thực không dấn thân lý trí và sự kiếm tìm của nó được thúc đẩy bởi lòng kiêu căng, nhưng là sự dấn thân của lý trí được thúc đẩy bởi tình yêu của Đấng nó đã trao ban sự đồng ý” (Proemium in I Sent., q.2) và muốn hiểu biết người yêu hơn: đó là ý hướng nền tảng của thần học. Như thế sau cùng đối với thánh Bonaventura tình yêu chiếm chỗ tối thượng.

Hậu qủa là định nghĩa khác biệt mục đích tối hậu của cuộc sống con người. Đối với thánh Toma mục đích tối cao của cuộc sống là nhìn thấy Thiên Chúa. Trong cử chỉ đơn sơ của việc nhìn thấy Thiên Chúa có giải pháp cho mọi vấn đề: chúng ta hạnh phúc, và không cần gì khác nữa.

Đối với thánh Bonaventura ước muốn tối hậu của con người, trái lại, là yêu mến Thiên Chúa, là sự gặp gỡ và kết hiệp tình yêu của Thiên Chúa và tình yêu của chúng ta. Đó là định nghĩa toàn vẹn nhất niềm hạnh phúc của chúng ta.

Trong chiều hướng đó có thể nói rằng phạm trù cao nhất đối với thánh Toma là sự đích thật, trong khi đối với thánh Bonaventura là sự thiện. Thật ra không só sự đối nghịch giữa hai bên. Vì đối với cả hai sự thật cũng là sự thiện và sự thiện cũng là sự thật; nhìn thấy Thiên Chúa là yêu mến và yêu mến là nhìn thấy.

Suy tư thần học của thánh Bonaventura khởi hành từ gương sống của thánh Phanxicô, người đã chứng minh cho thấy quyền tối thượng của tình yêu với toàn cuộc sống của mình. Thánh Phanxicô đã là hình ảnh sống động và say mê của Chúa Kitô và đã khiến cho hình ảnh của Chúa Kitô hiện diện trong thời người và thuyết phục người thời đó bằng cuộc sống chứ không bằng lời nói. Nhưng để có thể hiểu ”quyền tối thượng của tình yêu” cần phải chú ý tới một nguồn tài liệu khác nữa: đó là các bút tích của một thần học gia Siriac thuộc thế kỷ thứ VI gọi là Dionigi Giả, ẩn mình dưới tên gọi Dionigi Aeropagita là người đã tạo ra một nền thần học phụng vụ và một nền thần học thần bí nói nhiều về các thiên thần. Các bút tích của ông được dịch ra tiếng Latinh hồi thế kỷ thứ IX. Và vào thời thánh Bonaventura, tức thế kỷ XIII, có một bản dịch mới khiến cho thánh nhân và các thần học gia thời đó chú ý.

Dionigi Giả nói về chín phẩm thiên thần có tên trong Kinh Thánh, từ các thiên thần đơn sơ cho tới các Seraphim. Thánh Bonaventura giải thích chín phẩm thiên thần ấy như là chín bậc thang của lộ trình dẫn đưa con người lên tới sự hiệp nhất với Thiên Chúa. Và thánh Phanxicô thành Assisi thuộc phẩm trật cao nhất là Seraphim, thuộc ca đoàn các Seraphim, nghĩa là lửa tinh tuyền của tình yêu. Bậc cuối cùng đó là ơn đặc biệt Thiên Chúa ban chứ không thuộc trật tự pháp lý.

Ngoài ra thánh Bonaventura còn tìm thấy một nhân tố quan trọng khác nữa trong bút tích của Dionigi Giả. Trong khi đối với thánh Agostino trí tuệ, sự nhìn xem với lý trí và con tim là phạm trù cuối cùng của sự hiểu biết, thì Dionigi Giả tiến thêm một bước nữa: trên con đường tiến lên với Thiên Chúa ta có thể đạt tới một điểm, trong đó lý trí không trông thấy nữa. Nhưng trong đêm tối của tri tuệ tình yêu vẫn còn trông thấy những gì mà lý trí không đạt tới được. Tình yêu trải dài và vượt xa hơn lý trí, trông thấy nhiều hơn và tiến sâu hơn vào trong mầu nhiệm của Thiên Chúa. Đức Thánh Cha nói quan điểm này hấp dẫn thánh Bonaventura và ngài giải thích thêm:

Chính trong đêm tối của Thập Giá hiện ra tất cả sự cao cả lớn lao của tình yêu Thiên Chúa; nơi đâu lý trí không trông thấy nữa, thì tình yêu vẫn trông thấy. Khi đọc một cách hời hợt các lời kết thúc tác phẩm ”Lộ trình của trí tuệ trong Thiên Chúa” xem ra diễn tả lòng đạo đức thái qúa không có nội dung, nhưng nếu đọc trong ánh sáng của nền thần học Thập Giá của thánh Bonaventura, thì chúng là một diễn tả trong sáng và thực tế của nền tu đức Phan Sinh. ”Nếu giờ đây bạn khao khát biết con đường tiến lên với Thiên Chúa xảy ra làm sao, thì hãy hỏi ơn thánh chứ đừng hỏi giáo thuyết, hãy hỏi ước muốn chứ đừng hỏi trí tuệ; hãy hỏi lời cầu rên rỉ chứ đừng hỏi việc nghiên cứu chữ viết... đừng hỏi ánh sáng, nhưng hãy hỏi lửa đốt cháy tất cả và đem tất cả vào trong Thiên Chúa” (VII, 6). Tất cả những điều này không chống lại trí tuệ cũng không chống lại lý trí: nó giả thiết con đường của lý trí, nhưng đưa lý trí lên cao vào trong tình yêu của Chúa Kitô chịu đóng đanh. Với sự biến đổi của sự thần bí của Dionigi Giả thánh Bonaventura đứng ở điểm khởi đầu của một trào lưu thần bí lớn đã nâng cao và thanh tẩy tâm trí con người rất nhiều: đó là một đỉnh cao trong lịch sử tinh thần con người.

Nền thần học của Thập Giá nảy sinh từ sự gặp gỡ của nền thần học của Dionigi Giả và nền tu đức Phan Sinh không khiến cho chúng ta quên rằng thánh Bonaventura chia sẻ với thánh Phanxicô tình yêu đối với thụ tạo, niềm vui đối với vẻ đẹp nơi thụ tạo của Thiên Chúa.

Đối với thánh Bonaventura toàn cuộc sống chúng ta là một lộ trình, một cuộc hành hương tiến lên với Thiên Chúa. Chỉ với sức loài người chúng ta không thế lên cao với Thiên Chúa, vì thế phải cần lời cầu nguyện. Như thanh Bonaventura đã nói: ”Lời cầu nguyện là bà mẹ và nguồn gốc việc nâng lên cao của hành động đưa chúng ta lên cao”.

Linh Tiến Khải