admin
17-05-2010, 10:29 AM
Bài 53. Đời sống theo thần khí được đặt trên nền tảng tự do đích thực (tiếng ý (http://www.oasicana.it/CATECHESIPAPA/cat_papa_2ciclo/catpapa%2053%20ciclo2.htm), tiếng Anh (http://www.ewtn.com/library/PAPALDOC/JP2TB52.HTM))
1. Thánh Phaolô viết trong thư gởi tín hữu Galata: «Quả thế, thưa anh em, anh em đã được gọi để được hưởng tự do. Có điều là đừng lợi dụng tự do để sống theo tính xác thịt, nhưng hãy lấy đức mến mà phục vụ lẫn nhau. Vì tất cả Lề Luật được nên trọn trong điều răn duy nhất này là: Hãy yêu mến tha nhân như chính mình ngươi» (Gl 5,13-14). Trong phần trước chúng ta đã dừng lại ở lời phát biểu này, hôm nay chúng ta nhắc lại trong tương quan với luận điểm chính của loạt bài suy tư chúng ta.
Mặc dù đoạn trích trên trước hết nói về chủ đề công chính hoá, tuy nhiên ở đây Thánh Tông Đồ nhắm đến cách rõ ràng làm cho ta hiểu chiều kích đạo đức của nghịch lý "thân xác - linh hồn", nghĩa là nghịch lý giữa đời sống theo xác thịt và đời sống theo Chúa Thánh Thần. Hơn nữa, chính ở đây ngài chạm đến điểm chính yếu, khi vén mở cho thấy hầu như chính những cội rễ nhân học của ethos (đạo lý) tin mừng. Thật vậy, nếu «toàn bộ Lề luật» (luật luân lý của Cựu Ước) «tìm thấy sự trọn hảo» nơi lệnh truyền yêu thương, thì chiều kích của đạo lý tin mừng mới không gì khác hơn là một lời kêu gọi hướng đến sự tự do con người, một lời kêu gọi để thực hiện hoàn hảo nhất và có thể nói được, để «sử dụng» trọn vẹn nhất khả năng của linh hồn con người.
Tự do được liên kết với lệnh truyền yêu thương
2. Xem ra có thể Thánh Phaolô chỉ nêu lên sự chống nghịch giữa tự do đối với Lề Luật và Lề Luật đối với tự do. Tuy nhiên phân tích bản văn sâu hơn cho thấy Thánh Phaolô trong Thư gởi tín hữu Galata nhấn mạnh hơn hết sự tuỳ thuộc đạo lý của tự do vào yếu tố mà nhờ đó toàn bộ Lề Luật được nên trọn, tức là tuỳ thuộc vào tình yêu thương, đây chính là nội dung của lệnh truyền trọng nhất của Tin Mừng. «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta để chúng ta được tự do», chính theo nghĩa này mà Ngài đã tỏ cho chúng ta thấy sự tuỳ thuộc đạo lý (và thần học) của tự do vào bác ái và Ngài đã liên kết sự tự do với lệnh truyền yêu thương. Hiểu như thế lời kêu gọi đến sự tự do (« ... Quả thế, thưa anh em, anh em đã được gọi để được hưởng tự do» Gl 5,13) có nghĩa là định dạng cái ethos (đạo lý), mà ở đó đời sống «theo Chúa Thánh Thần» được thực hiện. Quả thật cũng có nguy cơ hiểu sự tự do theo cách sai lạc, và thánh Phaolô đã chỉ ra cách rõ ràng khi viết trong cùng mạch văn: «Có điều là đừng lợi dụng tự do để sống theo tính xác thịt, nhưng hãy lấy đức mến mà phục vụ lẫn nhau ».(ibid.).
Sử dụng tự do cách sai lạc
3. Nói cách khác: Thánh Phaolô cảnh giác chúng ta khỏi việc có thể sử dụng cách sai lạc sự tự do, một lối sử dụng trái ngược với sự giải thoát linh hồn con người được thực hiện bởi Chúa Kitô và đối nghịc với sự tự do nhờ «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta». Đúng vậy, Chúa Kitô đã thực hiện và tỏ cho thấy sự tự do có được sự hoàn hảo nơi đức mến, sự tự do mà nhờ đó «chúng ta phục vụ lẫn nhau»; nói cách khác: sự tự do trở nên nguồn mạch của «những việc làm» mới và của «đời sống» theo Chúa Thánh Thần. Phản đề và, một cách nào đó, từ chối việc sử dụng đó của tự do xảy ra khi tự do trở thành cho con người «một cái cớ để sống theo xác thịt ». Lúc đó sự tự do trở thành nguồn mạch của «những việc làm» và của «đời sống» theo xác thịt. Không còn là sự tự do đích thực, mà nhờ đó «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta» và trở thành «một nguyên cớ để sống theo xác thịt», nguồn mạch (hoặc công cụ) của một «trò đùa» đặc biệt đứng về phía kiêu căng của đời sống, thị dục (dục vọng của con mắt) và nhục dục (dục vọng của xác thịt). Như thế ai sống «theo xác thịt», nghĩa là bị khuất phục – mặc dù bằng cách không hoàn toàn ý thức, tuy nhiên lại thực tế - bởi ba dục vọng, và cách riêng bởi nhục dục, thì không còn có thể có sự tự do mà nhờ đó «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta»; cũng không còn có thể trao hiến thực sự chính bản thân, là hoa quả và biểu tỏ của sự tự do ấy.
Hơn nữa, họ không còn khả năng trao hiến, được liên kết cách hữu cơ với ý nghĩa hôn nhân của thân xác con người, mà chúng ta đã bàn đến trong những phân tích trước đây về Sách Sáng Thế.
Lề luật được nên trọn
4. Bằng cách này, giáo thuyết thánh Phaolô về sự trong sạch, giáo thuyết mà ở đó chúng ta tìm thấy niềm tin và tiếng vang đích thực của Bài Giảng Trên Núi, cho phép chúng ta nhìn thấy «sự trong sạch trong tâm hồn» tin mừng và kitô giáo, trong một viễn tượng rộng lớn hơn, và nhất là cho phép chúng ta nối kết sự trong sạch ấy với đức mến mà nơi nơi đó toàn bộ «lề luật tìm được sự trọn hảo». Thánh Phaolô, bằng cách so sánh với Chúa Kitô, biết được một ý nghĩa kép của «sự trong sạch» và của «ô uế»: một nghĩa chung chung và một chuyên biệt. Theo nghĩa đầu là «trong sạch» tất cả những điều gì là tốt cách luân lý, «ô uế» tráo lại là những gì là xấu cách luân lý. Điều này được xác nhận cách rõ ràng bằng những lời của Chúa Kitô trong Matthêu 15,18-20, được trích trên đây. Trong những lời rao giảng của thánh Phaolô về «những việc làm của xác thịt», được đặt đối nghịch với «hoa quả của Chúa Thánh Thần», chúng ta thấy được nền tảng cho một phương pháp loại suy để hiểu vấn đề này. Giữa «những việc làm của xác thịt» Thánh Phaolô đặt những gì xấu cách luân lý, trong khi đó mọi điều tốt cách luân lý lại được nối kết với đời sống «theo Chúa Thánh Thần». Như thế, một trong những bày tỏ của đời sống «theo Chúa Thánh Thần» là lối ứng xử tuơng hợp với nhân đức, mà Thánh Phaolô, trong Thư gởi tín hữu Galata, dường như định nghĩa nói cho đúng một cách gián tiếp, nhưng lại bằng cách trực tiếp trong thư thứ nhất gởi cho tín hữu Thêxalônica.
Nhân đức tự chủ
5. Trong những đoạn trong Thư gởi tín hữu Galata, mà trước đây chúng ta đã đưa ra phân tích chi tiết, Thánh Tông Đồ đưa lên đầu danh sách «những việc làm của xác thịt»: «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc»; tuy nhiên, phần tiếp theo, để đối nghịch với những việc làm này ngài liệt kê «hoa quả của Chúa Thánh Thần», ngài không trực tiếp nói đến «đức trong sạch», nhưng chỉ nêu tên «đức tự chủ», enkráteia. Sự «làm chủ này» có thể được biết như là nhân đức liên quan đến việc tiết chế trong lãnh vực của mọi thứ thèm muốn của giác quan, nhất là về phương diện tính dục; do đó được đặt đối nghịch với «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc», và còn với «say sưa», «chè chén». Bởi đó người ta có thể chấp nhận «đức tự chủ» theo Thánh Phaolô bao gồm những gì được diễn tả trong từ «tiết chế» hoặc «kiêng cử», tương hợp với từ la tinh temperantia. Trong trường hợp như thế, chúng ta có lẽ đối diện với hệ thống thời danh về nhân đức, mà thần học trước đây, đặc biệt là kinh viện, có lẽ đã vay mượn, cách nào đó, từ đạo đức học của Aristotele.
Tuy nhiên, Thánh Phaolô, trong thư của ngài, chắc chắn không dùng đến hệ thống này. Bởi vì «đức trong sạch» phải được hiểu theo cách đúng với phương diện tính dục tuỳ theo tình trạng cá nhân (và không nhất thiết phải kiêng cử tuyệt đối đời sống tính dục), do vậy chắc chắn «đức trong sạch» trong thư Thánh Phaolô bao hàm «đức tự chủ» hoặc enkráteia. Vì thế, trong thư của Thánh Phaolô chúng ta chỉ tìm thấy sự nhắc đến đức trong sạch một cách chung chung và gián tiếp, ở đây xét như là «những việc làm của xác thịt», như «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc», tác giả đặt đối nghịch với «hoa quả Chúa Thánh Thần», nghĩa là những việc làm mới, qua đó người ta biểu lộ «đời sống theo chúa Thánh Thần». Người ta có thể suy diễn ra rằng một trong những việc làm mới này chính là «đức trong sạch»: nghĩa là nhân đức này đối nghịch với «sự ô uế» và cũng nghịch với «gian dâm» và «truỵ lạc».
Được kêu gọi đến sự thánh thiện
6. Tuy nhiên trong Thư thứ nhất gởi cho tín hữu Thêxalônica, Thánh Phaolô viết về luận điểm này cách tỏ tường minh bạch. Trong thư đó chúng ta đọc thấy: « Ý muốn của Thiên Chúa là anh em nên thánh, tức là xa lánh gian dâm, ước gì mỗi người biết gìn giữ thân xác mình với sự thánh thiện và trong danh dự, chứ đừng buông theo đam mê dục vọng như dân ngoại, là những người không biết Thiên Chúa» (1 Tx 4,3-5). Tiếp đến: «Thiên Chúa đã không kêu gọi chúng ta sống ô uế, nhưng sống thánh thiện. Vậy ai khinh thường những lời dạy trên, thì không phải khinh thường một người phàm, nhưng khinh thường Thiên Chúa; Đấng hằng ban cho anh em Thánh Thần của Người» (1 Tx 4,7-8). Tuy nhiên, cũng trong thư này chúng ta lại thấy ý nghĩa chung chung của «đức trong sạch», được xác định trong trường hợp này bằng từ «thánh thiện» (bởi vì «ô uế» được nêu lên như là đối nghịch với «thánh thiện»), dù vậy toàn bộ bản văn chỉ ra cách rõ ràng «đức trong sạch» nào hoặc «ô uế» nào được bàn đến, nghĩa là điều gì bao hàm điều Thánh Phaolô gọi là «ô uế» ở đây, và bằng cách nào «đức trong sạch» thông dự vào «sự thánh thiện» của con người.
Và do đó, trong những suy tư tiếp theo, thật hữu ích khi lấy lại bản văn bức thư thứ nhất gởi tín hữu Thêxalônica, mà chúng ta ta vừa trích dẫn ở đây.
Dom. Nguyễn Công Đắc
Về mục lục (http://gpnt.net/diendan/showthread.php?t=217)
1. Thánh Phaolô viết trong thư gởi tín hữu Galata: «Quả thế, thưa anh em, anh em đã được gọi để được hưởng tự do. Có điều là đừng lợi dụng tự do để sống theo tính xác thịt, nhưng hãy lấy đức mến mà phục vụ lẫn nhau. Vì tất cả Lề Luật được nên trọn trong điều răn duy nhất này là: Hãy yêu mến tha nhân như chính mình ngươi» (Gl 5,13-14). Trong phần trước chúng ta đã dừng lại ở lời phát biểu này, hôm nay chúng ta nhắc lại trong tương quan với luận điểm chính của loạt bài suy tư chúng ta.
Mặc dù đoạn trích trên trước hết nói về chủ đề công chính hoá, tuy nhiên ở đây Thánh Tông Đồ nhắm đến cách rõ ràng làm cho ta hiểu chiều kích đạo đức của nghịch lý "thân xác - linh hồn", nghĩa là nghịch lý giữa đời sống theo xác thịt và đời sống theo Chúa Thánh Thần. Hơn nữa, chính ở đây ngài chạm đến điểm chính yếu, khi vén mở cho thấy hầu như chính những cội rễ nhân học của ethos (đạo lý) tin mừng. Thật vậy, nếu «toàn bộ Lề luật» (luật luân lý của Cựu Ước) «tìm thấy sự trọn hảo» nơi lệnh truyền yêu thương, thì chiều kích của đạo lý tin mừng mới không gì khác hơn là một lời kêu gọi hướng đến sự tự do con người, một lời kêu gọi để thực hiện hoàn hảo nhất và có thể nói được, để «sử dụng» trọn vẹn nhất khả năng của linh hồn con người.
Tự do được liên kết với lệnh truyền yêu thương
2. Xem ra có thể Thánh Phaolô chỉ nêu lên sự chống nghịch giữa tự do đối với Lề Luật và Lề Luật đối với tự do. Tuy nhiên phân tích bản văn sâu hơn cho thấy Thánh Phaolô trong Thư gởi tín hữu Galata nhấn mạnh hơn hết sự tuỳ thuộc đạo lý của tự do vào yếu tố mà nhờ đó toàn bộ Lề Luật được nên trọn, tức là tuỳ thuộc vào tình yêu thương, đây chính là nội dung của lệnh truyền trọng nhất của Tin Mừng. «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta để chúng ta được tự do», chính theo nghĩa này mà Ngài đã tỏ cho chúng ta thấy sự tuỳ thuộc đạo lý (và thần học) của tự do vào bác ái và Ngài đã liên kết sự tự do với lệnh truyền yêu thương. Hiểu như thế lời kêu gọi đến sự tự do (« ... Quả thế, thưa anh em, anh em đã được gọi để được hưởng tự do» Gl 5,13) có nghĩa là định dạng cái ethos (đạo lý), mà ở đó đời sống «theo Chúa Thánh Thần» được thực hiện. Quả thật cũng có nguy cơ hiểu sự tự do theo cách sai lạc, và thánh Phaolô đã chỉ ra cách rõ ràng khi viết trong cùng mạch văn: «Có điều là đừng lợi dụng tự do để sống theo tính xác thịt, nhưng hãy lấy đức mến mà phục vụ lẫn nhau ».(ibid.).
Sử dụng tự do cách sai lạc
3. Nói cách khác: Thánh Phaolô cảnh giác chúng ta khỏi việc có thể sử dụng cách sai lạc sự tự do, một lối sử dụng trái ngược với sự giải thoát linh hồn con người được thực hiện bởi Chúa Kitô và đối nghịc với sự tự do nhờ «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta». Đúng vậy, Chúa Kitô đã thực hiện và tỏ cho thấy sự tự do có được sự hoàn hảo nơi đức mến, sự tự do mà nhờ đó «chúng ta phục vụ lẫn nhau»; nói cách khác: sự tự do trở nên nguồn mạch của «những việc làm» mới và của «đời sống» theo Chúa Thánh Thần. Phản đề và, một cách nào đó, từ chối việc sử dụng đó của tự do xảy ra khi tự do trở thành cho con người «một cái cớ để sống theo xác thịt ». Lúc đó sự tự do trở thành nguồn mạch của «những việc làm» và của «đời sống» theo xác thịt. Không còn là sự tự do đích thực, mà nhờ đó «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta» và trở thành «một nguyên cớ để sống theo xác thịt», nguồn mạch (hoặc công cụ) của một «trò đùa» đặc biệt đứng về phía kiêu căng của đời sống, thị dục (dục vọng của con mắt) và nhục dục (dục vọng của xác thịt). Như thế ai sống «theo xác thịt», nghĩa là bị khuất phục – mặc dù bằng cách không hoàn toàn ý thức, tuy nhiên lại thực tế - bởi ba dục vọng, và cách riêng bởi nhục dục, thì không còn có thể có sự tự do mà nhờ đó «Chúa Kitô đã giải thoát chúng ta»; cũng không còn có thể trao hiến thực sự chính bản thân, là hoa quả và biểu tỏ của sự tự do ấy.
Hơn nữa, họ không còn khả năng trao hiến, được liên kết cách hữu cơ với ý nghĩa hôn nhân của thân xác con người, mà chúng ta đã bàn đến trong những phân tích trước đây về Sách Sáng Thế.
Lề luật được nên trọn
4. Bằng cách này, giáo thuyết thánh Phaolô về sự trong sạch, giáo thuyết mà ở đó chúng ta tìm thấy niềm tin và tiếng vang đích thực của Bài Giảng Trên Núi, cho phép chúng ta nhìn thấy «sự trong sạch trong tâm hồn» tin mừng và kitô giáo, trong một viễn tượng rộng lớn hơn, và nhất là cho phép chúng ta nối kết sự trong sạch ấy với đức mến mà nơi nơi đó toàn bộ «lề luật tìm được sự trọn hảo». Thánh Phaolô, bằng cách so sánh với Chúa Kitô, biết được một ý nghĩa kép của «sự trong sạch» và của «ô uế»: một nghĩa chung chung và một chuyên biệt. Theo nghĩa đầu là «trong sạch» tất cả những điều gì là tốt cách luân lý, «ô uế» tráo lại là những gì là xấu cách luân lý. Điều này được xác nhận cách rõ ràng bằng những lời của Chúa Kitô trong Matthêu 15,18-20, được trích trên đây. Trong những lời rao giảng của thánh Phaolô về «những việc làm của xác thịt», được đặt đối nghịch với «hoa quả của Chúa Thánh Thần», chúng ta thấy được nền tảng cho một phương pháp loại suy để hiểu vấn đề này. Giữa «những việc làm của xác thịt» Thánh Phaolô đặt những gì xấu cách luân lý, trong khi đó mọi điều tốt cách luân lý lại được nối kết với đời sống «theo Chúa Thánh Thần». Như thế, một trong những bày tỏ của đời sống «theo Chúa Thánh Thần» là lối ứng xử tuơng hợp với nhân đức, mà Thánh Phaolô, trong Thư gởi tín hữu Galata, dường như định nghĩa nói cho đúng một cách gián tiếp, nhưng lại bằng cách trực tiếp trong thư thứ nhất gởi cho tín hữu Thêxalônica.
Nhân đức tự chủ
5. Trong những đoạn trong Thư gởi tín hữu Galata, mà trước đây chúng ta đã đưa ra phân tích chi tiết, Thánh Tông Đồ đưa lên đầu danh sách «những việc làm của xác thịt»: «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc»; tuy nhiên, phần tiếp theo, để đối nghịch với những việc làm này ngài liệt kê «hoa quả của Chúa Thánh Thần», ngài không trực tiếp nói đến «đức trong sạch», nhưng chỉ nêu tên «đức tự chủ», enkráteia. Sự «làm chủ này» có thể được biết như là nhân đức liên quan đến việc tiết chế trong lãnh vực của mọi thứ thèm muốn của giác quan, nhất là về phương diện tính dục; do đó được đặt đối nghịch với «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc», và còn với «say sưa», «chè chén». Bởi đó người ta có thể chấp nhận «đức tự chủ» theo Thánh Phaolô bao gồm những gì được diễn tả trong từ «tiết chế» hoặc «kiêng cử», tương hợp với từ la tinh temperantia. Trong trường hợp như thế, chúng ta có lẽ đối diện với hệ thống thời danh về nhân đức, mà thần học trước đây, đặc biệt là kinh viện, có lẽ đã vay mượn, cách nào đó, từ đạo đức học của Aristotele.
Tuy nhiên, Thánh Phaolô, trong thư của ngài, chắc chắn không dùng đến hệ thống này. Bởi vì «đức trong sạch» phải được hiểu theo cách đúng với phương diện tính dục tuỳ theo tình trạng cá nhân (và không nhất thiết phải kiêng cử tuyệt đối đời sống tính dục), do vậy chắc chắn «đức trong sạch» trong thư Thánh Phaolô bao hàm «đức tự chủ» hoặc enkráteia. Vì thế, trong thư của Thánh Phaolô chúng ta chỉ tìm thấy sự nhắc đến đức trong sạch một cách chung chung và gián tiếp, ở đây xét như là «những việc làm của xác thịt», như «gian dâm, ô uế, tuỵ lạc», tác giả đặt đối nghịch với «hoa quả Chúa Thánh Thần», nghĩa là những việc làm mới, qua đó người ta biểu lộ «đời sống theo chúa Thánh Thần». Người ta có thể suy diễn ra rằng một trong những việc làm mới này chính là «đức trong sạch»: nghĩa là nhân đức này đối nghịch với «sự ô uế» và cũng nghịch với «gian dâm» và «truỵ lạc».
Được kêu gọi đến sự thánh thiện
6. Tuy nhiên trong Thư thứ nhất gởi cho tín hữu Thêxalônica, Thánh Phaolô viết về luận điểm này cách tỏ tường minh bạch. Trong thư đó chúng ta đọc thấy: « Ý muốn của Thiên Chúa là anh em nên thánh, tức là xa lánh gian dâm, ước gì mỗi người biết gìn giữ thân xác mình với sự thánh thiện và trong danh dự, chứ đừng buông theo đam mê dục vọng như dân ngoại, là những người không biết Thiên Chúa» (1 Tx 4,3-5). Tiếp đến: «Thiên Chúa đã không kêu gọi chúng ta sống ô uế, nhưng sống thánh thiện. Vậy ai khinh thường những lời dạy trên, thì không phải khinh thường một người phàm, nhưng khinh thường Thiên Chúa; Đấng hằng ban cho anh em Thánh Thần của Người» (1 Tx 4,7-8). Tuy nhiên, cũng trong thư này chúng ta lại thấy ý nghĩa chung chung của «đức trong sạch», được xác định trong trường hợp này bằng từ «thánh thiện» (bởi vì «ô uế» được nêu lên như là đối nghịch với «thánh thiện»), dù vậy toàn bộ bản văn chỉ ra cách rõ ràng «đức trong sạch» nào hoặc «ô uế» nào được bàn đến, nghĩa là điều gì bao hàm điều Thánh Phaolô gọi là «ô uế» ở đây, và bằng cách nào «đức trong sạch» thông dự vào «sự thánh thiện» của con người.
Và do đó, trong những suy tư tiếp theo, thật hữu ích khi lấy lại bản văn bức thư thứ nhất gởi tín hữu Thêxalônica, mà chúng ta ta vừa trích dẫn ở đây.
Dom. Nguyễn Công Đắc
Về mục lục (http://gpnt.net/diendan/showthread.php?t=217)