admin
23-01-2006, 05:03 AM
Hướng về Năm Thánh Kim Khánh Giáo Phận Nha Trang (NTKKGPNT), chúng ta cùng nhau tìm hiểu về các vị tử đạo của Giáo phận. Dưới đây là những tài liệu ít oi quí hiếm mà chúng tôi sưu tập được. Chúng tôi tin chắc rằng còn nhiều tài liệu giá trị và đầy đủ hơn đang được cất giữ cẩn trọng đâu đó. Rất mong rằng với tinh thần 'Uống nước nhớ nguồn' chúng tôi mong rằng các tài liệu ấy sớm được đưa ra công chúng để mọi người cùng chia sẻ, biết ơn và tự hào về những bậc tiền nhân anh dũng làm chứng cho đức tin, gieo mầm giống Kitô giáo trên mảnh đất thân yêu Giáo phận Nha Trang.
Rất mong được sự cộng tác của mọi người, mọi giới.
Xin mời mọi người cùng đọc và bổ túc chi tiết:
Các vị tử đạo Giáo phận Nha Trang
Chị Nữ tu Anê Dần (http://www.binhcang.com/chidan.html),
Chú Giuse Hữu (http://www.binhcang.com/chuhuu.html)Chủng Sinh
Bà Agnes Bưởi, ông Antoine An, ông Laurent Hanh (Hoan) (http://nguoitinhuu.com/martyrs/tudao5.html#3)
* Trong tài liệu: Bà Agnes Bưởi, ông Antoine An, ông Laurent Hanh (Hoan) (http://nguoitinhuu.com/martyrs/tudao5.html#3), có nhắc đến địa danh Nha Ru, xin cho biết chính xác Nha Ru là ở đâu hiện nay, có phải là Nha Phu (Đầm Nha Phu)? Tại sao địa danh này lại không thấy nhắc đến sau này nữa? Koong có phải là Xóm Cồn, Cầu Đá Nha Trang?
* 'Laurent Hanh là con ông Ki Lục ở Nha Trang'. Ông Ki Lục (hay Kí lục?) này tên gì?
* 'Bà Agnes là em cha Laurent'. Cha Laurent là ai? tên Việt là gì?
Những thông tin rất quí khác cần được nghiên cứu, bổ túc và làm sáng tỏ thêm:
1. Trong phần lịch sử của Giáo xứ Phù Sa (http://gpnt.net/files/phusa.htm):
Riêng người Công giáo theo chứng từ của một số người thì vào giai đoạn cấm đạo của Vua Tự Ðức một số người Công giáo ở đây đã hy sinh vì đạo Chúa, như gia đình ông Phúc 7 người bị chôn sống trong một cái hầm, ông Lê Truyền bị nhốt vào nhà và bị đốt chết, người con trai của ông, tên là Mên, bị thích hình Thánh giá lên mặt, cháu chắc của những người này hiện còn sống ở đây:
Vào thời Vua Tự Đức, có 7 gia đình gốc từ Quảng Bình, Thừa Thiên Huế theo “phong trào Nam tiến” thời Chúa Nguyễn di cư vào Nam đến sinh sống và lập nghiệp tại Phù Sa.
Trước thời Văn Thân, không rõ lúc nào, một nhà nguyện đầu tiên với mái tranh và vách ngói được dựng lên trong một khu đất, mà hiện nay gia đình con cháu của Bà Mađalêna Nguyễn Thị Chanh đang ở. Sau đó được Cô Thiện tu sửa lại bằng mái ngói và tường gạch. Nơi Nhà nguyện này, theo sổ rửa tội cũ nhất còn để lại của Giáo xứ mẹ Chợ Mới, thì người được rửa tội là Phêrô Nguyễn Bề, được rửa tội vào ngày 29.08.1907 trong Nhà nguyện có tên Thánh Bổn Mạng Anna này. Từ đó đến nay cứ đến ngày 26.07 hằng năm con cháu, bà con gần xa, bạn bè thân hữu khắp nơi trở về để mừng lễ bổn mạng như ngày giỗ tổ của Giáo xứ trong tinh thần hân hoan và thánh thiện.
Hồng phúc thời bắt đạo : Đồng số phận với những Anh Chiï Em thuộc Giáo xứ mẹ Chợ Mới, Giáo dân Phù Sa cũng trãi qua một thời kỳ bị bắt đạo khủng khiếp dưới thời Vua Tự Đức.
Vị lãnh Đạo tinh thần lúc bấy giờ khuyên bà con giáo dân xuôi vào Nam lánh nạn một ít lâu. Nhưng có hai gia đình : Gia đình Ông Lê Truyền và gia đình Ông Chín Cân cùng một số ít người ở lại lánh nạn trên núi Hòn Thơm.
+ Ông Lê Truyền bị thiêu sống trong chính ngôi nhà của mình. Hiện Nay ngôi mộ chôn cất Ông Lê Truyền được xây dựng trong phần đất của Ông Lê Mười, là cháu của Ông Lê Truyền.
+ Ông Mân là con trai Ông Lê Truyền, sau thời gian sống trên núi Hòn Thơm, lâu ngày hết lương thực, trở về nhà thì bị bắt, bị thích chữ “tả đạo” trên trán và bị tra tấn tưởng chừng như đã chết, viên họ bỏ đó.
+ Ông Chín Cân cùng với gia đình trốn lâu ngày trên núi Hòn Thơm, khi trở về lấy lương thực, cũng bị bắt, bị tra tấn sau cùng Ông cùng hai người con bị chôn sống trong một cái hố ngay trong phần đất của Nghĩa trang, hiện nay phần đất này là Công Trường Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo Việt Nam.
Sau thời Văn Thân, các phần mộ trong nghĩa trang này di dời về nghĩa trang mới phía Tây Nhà thờ dưới chân núi Hòn Thơm cho đến năm 1975.
Chính Ông Mân là nhân chứng sống đã kể lại cho con cháu về bản thân mình bị bắt, bị tra tấn, và cuộc tử đạo của Ông Lê Truyền và Ông Chín Cân.
Cùng một nhân chứng khác là Ông Ngân ở Phú Vinh là người trong nhóm trực tiếp bắt Đạo, vì muốn tránh “hậu họa” nên Ông đã cho con trai của mình là Ông Nguyễn Chột trở lại đạo Công giáo để lập gia đình với người Công giáo là Bà Độ (Bà Độ là mẹ của Ông Nguyễn Trương, tên thường gọi : Ông 7 Giống). Vì lẽ đó, Ông Ngân mới kể lại việc bắt đạo và giết đạo ở Phù Sa như thế nào cho con cháu của mình.
2. Trong phần lịch sử của Giáo xứ Chợ Mới (http://gpnt.net/files/chomoi.htm):
http://www.gpnt.net/images/tudaochomoi.png
Giáo xứ Chợ Mới trong thời kỳ bắt đạo:
Ðồng số phận như những anh em trong cộng đoàn dân Chúa thuộc các giáo xứ khác từ Bắc chí Nam, giáo dân Chợ Mới cũng trải qua một thời kỳ bắt đạo khủng khiếp, cũng tù đầy, tra tấn, cùng cam chịu đủ mọi thứ cực hình dành cho những kẻ xưng danh vì Ðạo Chúa. Trong số những người đã được diễm phúc đó, có Nữ tu Bề Trên Dòng Mến Thánh Giá Chợ Mới, Chủng sinh Giuse Hữu (http://www.binhcang.com/chuhuu.html) và cả gia đình Ông Phúc gồm 7 người đều chôn trong một cái hầm và cũng là nơi chôn xác Anê Dần (http://www.binhcang.com/chidan.html) tử đạo thời Văn Thân. Một số giáo dân để được an thân giữ đạo buộc lòng bỏ mồ mã tổ tiên di cư vào Nam. Hiện nay, rãi rác trong giáo xứ, nhiều ngôi mộ xưa để lại rong rêu phủ đày với cây Thánh Giá hai ngang. Người ta nói: đó là những ngôi mộ của các vị anh hùng, hy sinh tính mạng để bảo vệ đức tin và làm vinh danh Thiên Chúa. Tất cả những ngôi mộ này đều được xây cất theo kiến trúc Á Ðông, đặc biệt là với Thánh Giá hai ngang. Một trong những ngôi mộ đó, người ta đọc trên tấm bia dòng chữ Nho: "Bá Ða Lộc chi mộ (http://vietnamnet.vn/psks/2005/08/480325/)", hiện toạ lạc tại khu giáo Bá Ða Lộc, Chợ Mới, Phường Ngọc Hiệp.
Trong thời Pháp thuộc, tại đây có một cái chợ nhỏ dành cho gia nhân người Pháp cũng như người Việt Nam từ Nha Trang lên mua sắm thức ăn hằng ngày. Sau đó, một cái chợ được xây cất khang trang mát mẻ thay cho cái chợ nhỏ trước kia. Ðó là cái Chợ Mới, Chợ Mới tại Phường Ngọc Hiệp ngày nay, và cũng từ đó giáo xứ được mang một cái tên mới là: Giáo xứ Chợ Mới.
3. Trong phần Lịch sử của Giáo Xứ Tấn Tài (http://gpnt.net/files/tantai.htm):
Ðặc biệt tại giáo xứ Tấn tài có mấy di tích lịch sử của Hội thánh thời sóng gió xa xưa; đó là 17 ngôi mộ các Anh hùng bỏ mình vì Ðức tin (chưa được phong Á thánh). Theo tiền nhân kể lại thì 15 trong 17 ngôi mộ này đã được cải táng từ các vùng lân cận như Mỹ tường, Sơn hải, Thuận hoà về đây, có một viên gạch nung đỏ khắc câu như sau:"paulus sanh Nghệ an
profide tumcatus in
Bình thuận an D
1818 isgis Tự đức II"
Và trên một ngôi mộ khác có ghi: "Décedée 1864 Mađalêna Lộc".
Theo kỷ yếu Giáo Phận Nha Trang 1671-1971 (trang 31) thì Mađalêna Lộc là bà nhất Nhà phước đã được phúc Tử đạo tại Láng Mun (nay là Tân Hội). Ngoài ra trong nhà thờ phía tay trái trước bàn thờ Thánh tâm có mộ cố Ðề, vị sáng lập giáo xứ, ngài chết đuối năm 1900 tại đập Nha Trinh đang khi điều khiển công tác đắp đập.
Gia Nhân
Rất mong được sự cộng tác của mọi người, mọi giới.
Xin mời mọi người cùng đọc và bổ túc chi tiết:
Các vị tử đạo Giáo phận Nha Trang
Chị Nữ tu Anê Dần (http://www.binhcang.com/chidan.html),
Chú Giuse Hữu (http://www.binhcang.com/chuhuu.html)Chủng Sinh
Bà Agnes Bưởi, ông Antoine An, ông Laurent Hanh (Hoan) (http://nguoitinhuu.com/martyrs/tudao5.html#3)
* Trong tài liệu: Bà Agnes Bưởi, ông Antoine An, ông Laurent Hanh (Hoan) (http://nguoitinhuu.com/martyrs/tudao5.html#3), có nhắc đến địa danh Nha Ru, xin cho biết chính xác Nha Ru là ở đâu hiện nay, có phải là Nha Phu (Đầm Nha Phu)? Tại sao địa danh này lại không thấy nhắc đến sau này nữa? Koong có phải là Xóm Cồn, Cầu Đá Nha Trang?
* 'Laurent Hanh là con ông Ki Lục ở Nha Trang'. Ông Ki Lục (hay Kí lục?) này tên gì?
* 'Bà Agnes là em cha Laurent'. Cha Laurent là ai? tên Việt là gì?
Những thông tin rất quí khác cần được nghiên cứu, bổ túc và làm sáng tỏ thêm:
1. Trong phần lịch sử của Giáo xứ Phù Sa (http://gpnt.net/files/phusa.htm):
Riêng người Công giáo theo chứng từ của một số người thì vào giai đoạn cấm đạo của Vua Tự Ðức một số người Công giáo ở đây đã hy sinh vì đạo Chúa, như gia đình ông Phúc 7 người bị chôn sống trong một cái hầm, ông Lê Truyền bị nhốt vào nhà và bị đốt chết, người con trai của ông, tên là Mên, bị thích hình Thánh giá lên mặt, cháu chắc của những người này hiện còn sống ở đây:
Vào thời Vua Tự Đức, có 7 gia đình gốc từ Quảng Bình, Thừa Thiên Huế theo “phong trào Nam tiến” thời Chúa Nguyễn di cư vào Nam đến sinh sống và lập nghiệp tại Phù Sa.
Trước thời Văn Thân, không rõ lúc nào, một nhà nguyện đầu tiên với mái tranh và vách ngói được dựng lên trong một khu đất, mà hiện nay gia đình con cháu của Bà Mađalêna Nguyễn Thị Chanh đang ở. Sau đó được Cô Thiện tu sửa lại bằng mái ngói và tường gạch. Nơi Nhà nguyện này, theo sổ rửa tội cũ nhất còn để lại của Giáo xứ mẹ Chợ Mới, thì người được rửa tội là Phêrô Nguyễn Bề, được rửa tội vào ngày 29.08.1907 trong Nhà nguyện có tên Thánh Bổn Mạng Anna này. Từ đó đến nay cứ đến ngày 26.07 hằng năm con cháu, bà con gần xa, bạn bè thân hữu khắp nơi trở về để mừng lễ bổn mạng như ngày giỗ tổ của Giáo xứ trong tinh thần hân hoan và thánh thiện.
Hồng phúc thời bắt đạo : Đồng số phận với những Anh Chiï Em thuộc Giáo xứ mẹ Chợ Mới, Giáo dân Phù Sa cũng trãi qua một thời kỳ bị bắt đạo khủng khiếp dưới thời Vua Tự Đức.
Vị lãnh Đạo tinh thần lúc bấy giờ khuyên bà con giáo dân xuôi vào Nam lánh nạn một ít lâu. Nhưng có hai gia đình : Gia đình Ông Lê Truyền và gia đình Ông Chín Cân cùng một số ít người ở lại lánh nạn trên núi Hòn Thơm.
+ Ông Lê Truyền bị thiêu sống trong chính ngôi nhà của mình. Hiện Nay ngôi mộ chôn cất Ông Lê Truyền được xây dựng trong phần đất của Ông Lê Mười, là cháu của Ông Lê Truyền.
+ Ông Mân là con trai Ông Lê Truyền, sau thời gian sống trên núi Hòn Thơm, lâu ngày hết lương thực, trở về nhà thì bị bắt, bị thích chữ “tả đạo” trên trán và bị tra tấn tưởng chừng như đã chết, viên họ bỏ đó.
+ Ông Chín Cân cùng với gia đình trốn lâu ngày trên núi Hòn Thơm, khi trở về lấy lương thực, cũng bị bắt, bị tra tấn sau cùng Ông cùng hai người con bị chôn sống trong một cái hố ngay trong phần đất của Nghĩa trang, hiện nay phần đất này là Công Trường Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo Việt Nam.
Sau thời Văn Thân, các phần mộ trong nghĩa trang này di dời về nghĩa trang mới phía Tây Nhà thờ dưới chân núi Hòn Thơm cho đến năm 1975.
Chính Ông Mân là nhân chứng sống đã kể lại cho con cháu về bản thân mình bị bắt, bị tra tấn, và cuộc tử đạo của Ông Lê Truyền và Ông Chín Cân.
Cùng một nhân chứng khác là Ông Ngân ở Phú Vinh là người trong nhóm trực tiếp bắt Đạo, vì muốn tránh “hậu họa” nên Ông đã cho con trai của mình là Ông Nguyễn Chột trở lại đạo Công giáo để lập gia đình với người Công giáo là Bà Độ (Bà Độ là mẹ của Ông Nguyễn Trương, tên thường gọi : Ông 7 Giống). Vì lẽ đó, Ông Ngân mới kể lại việc bắt đạo và giết đạo ở Phù Sa như thế nào cho con cháu của mình.
2. Trong phần lịch sử của Giáo xứ Chợ Mới (http://gpnt.net/files/chomoi.htm):
http://www.gpnt.net/images/tudaochomoi.png
Giáo xứ Chợ Mới trong thời kỳ bắt đạo:
Ðồng số phận như những anh em trong cộng đoàn dân Chúa thuộc các giáo xứ khác từ Bắc chí Nam, giáo dân Chợ Mới cũng trải qua một thời kỳ bắt đạo khủng khiếp, cũng tù đầy, tra tấn, cùng cam chịu đủ mọi thứ cực hình dành cho những kẻ xưng danh vì Ðạo Chúa. Trong số những người đã được diễm phúc đó, có Nữ tu Bề Trên Dòng Mến Thánh Giá Chợ Mới, Chủng sinh Giuse Hữu (http://www.binhcang.com/chuhuu.html) và cả gia đình Ông Phúc gồm 7 người đều chôn trong một cái hầm và cũng là nơi chôn xác Anê Dần (http://www.binhcang.com/chidan.html) tử đạo thời Văn Thân. Một số giáo dân để được an thân giữ đạo buộc lòng bỏ mồ mã tổ tiên di cư vào Nam. Hiện nay, rãi rác trong giáo xứ, nhiều ngôi mộ xưa để lại rong rêu phủ đày với cây Thánh Giá hai ngang. Người ta nói: đó là những ngôi mộ của các vị anh hùng, hy sinh tính mạng để bảo vệ đức tin và làm vinh danh Thiên Chúa. Tất cả những ngôi mộ này đều được xây cất theo kiến trúc Á Ðông, đặc biệt là với Thánh Giá hai ngang. Một trong những ngôi mộ đó, người ta đọc trên tấm bia dòng chữ Nho: "Bá Ða Lộc chi mộ (http://vietnamnet.vn/psks/2005/08/480325/)", hiện toạ lạc tại khu giáo Bá Ða Lộc, Chợ Mới, Phường Ngọc Hiệp.
Trong thời Pháp thuộc, tại đây có một cái chợ nhỏ dành cho gia nhân người Pháp cũng như người Việt Nam từ Nha Trang lên mua sắm thức ăn hằng ngày. Sau đó, một cái chợ được xây cất khang trang mát mẻ thay cho cái chợ nhỏ trước kia. Ðó là cái Chợ Mới, Chợ Mới tại Phường Ngọc Hiệp ngày nay, và cũng từ đó giáo xứ được mang một cái tên mới là: Giáo xứ Chợ Mới.
3. Trong phần Lịch sử của Giáo Xứ Tấn Tài (http://gpnt.net/files/tantai.htm):
Ðặc biệt tại giáo xứ Tấn tài có mấy di tích lịch sử của Hội thánh thời sóng gió xa xưa; đó là 17 ngôi mộ các Anh hùng bỏ mình vì Ðức tin (chưa được phong Á thánh). Theo tiền nhân kể lại thì 15 trong 17 ngôi mộ này đã được cải táng từ các vùng lân cận như Mỹ tường, Sơn hải, Thuận hoà về đây, có một viên gạch nung đỏ khắc câu như sau:"paulus sanh Nghệ an
profide tumcatus in
Bình thuận an D
1818 isgis Tự đức II"
Và trên một ngôi mộ khác có ghi: "Décedée 1864 Mađalêna Lộc".
Theo kỷ yếu Giáo Phận Nha Trang 1671-1971 (trang 31) thì Mađalêna Lộc là bà nhất Nhà phước đã được phúc Tử đạo tại Láng Mun (nay là Tân Hội). Ngoài ra trong nhà thờ phía tay trái trước bàn thờ Thánh tâm có mộ cố Ðề, vị sáng lập giáo xứ, ngài chết đuối năm 1900 tại đập Nha Trinh đang khi điều khiển công tác đắp đập.
Gia Nhân