admin
10-11-2006, 07:36 AM
PHỤNG VỤ BÌNH DÂN CA
Cha Alexandre de Rhodes (1591-1660), mà chúng ta vẫn quen gọi là Cha Ðắc Lộ, là một Linh Mục thừa sai, đến Việt Nam để truyền đạo vào thế kỷ 17. Ông và 2 giáo sĩ khác, Gaspar Amiral và Antoine Barbosa, đã có công đầu trong việc sáng chế ra chữ quốc ngữ mà chúng ta dùng ngày nay. Khi vừa đến Ðà Nẵng năm 1624, Cha Ðắc Lộ đã ra sức học tiếng Việt Nam để công việc truyền giáo của ngài được dễ dàng. Trong cuốn hồi ký Divers Voyages et Missions en la Chine et autres royaumes de l 'Orient (Du ký và truyền giáo ở Trung Hoa và các vương quốc Phương Ðông khác) xuất bản năm 1653, Cha Ðắc Lộ khi nghe người Việt Nam nói chuyện, đã viết: “nghe người bản xứ nói, nhất là đàn bà, như nghe chim hót ”. Quả đúng như vậy: sở dĩ tiếng Việt phát âm giống như chim hót là do thanh điệu mà ra. Vì đặc tính ấy, nên tiếng Việt có nhiều cung điệu khác nhau, từ Bắc, tới Trung và Nam; nhiều khi quá khác nhau đến nỗi người miền nọ khó hiểu người miền kia. Chính vì thế nghe người ta đọc kinh, nhất là các giọng ngắm, chúng ta có thể biết ngay là người của vùng nào. Ngay trong một miền, các giọng đọc và giọng ngâm cũng khác nhau, như các Giáo Phận Bùi Chu, Phát Diệm, Thái Bình, Hà Nội, tuy cùng thuộc các Cha Dòng Ðaminh coi sóc trong thời kỳ truyền giáo; nhưng các cung điệu cũng không miền nào giống miền nào.
Ví dụ cung điệu của Giáo Phận Bùi Chu: Theo một bài khảo luận của Hải Linh, Vũ Hân và Nguyễn Thanh Bình, thì giáo phận này có 2 loại cung điệu: cung độc xướng (do một người) và cung hợp xướng (do nhiều người). Cung độc xướng như cung ngắm phòng, cung đọc sách, cung đọc đoạn, cung ngắm đứng... Cung hợp xướng như cung đọc kinh lần hạt, cung đọc các kinh cầu, cung ngắm lễ, cung ngắm Rosa, cung ngắm bảy sự thương khó Ðức Bà, cung ngắm Ðàng Thánh Giá, cung ngắm Dấu Ðanh, cung nguyện giỗ, cung dâng hạt, cung dâng hoa...
Ðặc biệt nhất là cung Dâng Hoa lại được các ông thầy, bà quản tại các giáo xứ biến chế mãi ra, từ cổ điệu đến tân điệu; có khi pha lẫn những tân điệu với cổ điệu để cho thích hợp với người già người trẻ. Ngày xưa tại các giáo xứ ở miền Bắc, Mùa Phụng Vụ nào cũng vui cả. Mùa nào cũng có rước. Mùa Giáng Sinh đón Chúa ra đời thì vui đã đành, Mùa Chay là mùa thương khó cũng vẫn vui như thường vì có ngắm đứng, ngắm nhân tài, chen vai chui vào hang đá trong “lâm bô” để hôn chân Chúa ướp mùi hoa soan, và bốc “nổ” (thóc rang, nổ xòe như cánh hoa trắng), để rồi rước mừng Chúa sống lại.
Mùa Hoa vào Tháng 5 thì đi hái hoa rước Ðức Mẹ, và nhất là xem dâng hoa. Tuần nào cũng có dâng hoa, có khi dâng hoa tới hai tối trong một tuần . Có khi một Giáo Xứ có tới 2 hay 3 Ðội Hoa tranh tài với nhau. Lúc đầu, đội Dâng Hoa chỉ gồm các em gái nhỏ, về sau người ta thành lập các đội dâng hoa gồm các chị lớn tuổi đã có gia đình, thậm chí sau này có những đội hoa gồm các em trai hoặc gồm các anh thanh niên lớn tuổi. Các giáo xứ tổ chức các cuộc thi dâng hoa có giải thưởng để khuyến khích việc sùng kính Ðức Mẹ.
Phong trào dâng hoa xâm nhập cả vào trong Chủng Viện, thay vì “mọn mạy phàm hèn” để dành cho con gái ngâm, thì các cha các thầy đổi thành “hòe quế phàm hèn”. Tuy không hiểu hòe quế phàm hèn là cái gì, các chú Latinh trong Chủng Viện cũng hứng khởi khi được cầm hoa dâng tiến trước Tòa Ðức Mẹ. Hồi xưa, một buổi dâng hoa thường kéo dài khá lâu, vì bài dâng hoa vốn dĩ đã dài,mà khi ngâm người ta lại phải ngân nga í ĩ ì i . . . Chẳng hạn bài dâng hoa của Giáo Phận Bùi Chu bắt đầu bằng Lời Than Kinh Cầu (Lạy ơn Ðức Mẹ Chúa Dêu...) khá dài, sau đó là nhiều đoạn với các cung điệu khác nhau, gồm 110 câu. Toàn bài bố cục như sau :
- Lời than kinh cầu (các em chuẩn bị trong phần này)
- Mọn mạy phàm hèn (4 câu khởi đầu), (các em bắt dầu diễn múa)
- Ngũ Bái (20 câu)
- Bồ liễu trần tình (4 câu)
- Ðền vàng quí trước dâng hoa (12 câu)
- 5 sắc hoa (hoa đỏ í i hồng hồng . . . 20 câu)
- 7 hoa cổ điển (16 câu diễn tả 7 hoa gồm hoa Quì, Sen, Lê, Cúc, Mai, Ðơn và Lan)
- Ý niệm về 7 hoa và 5 sắc dẫn chứng (10 câu)
- Lời nguyện Thảo Ðóa Linh Pha (8 câu)
- Tấc Thành (lời nguyện tạ từ gồm 16 câu)
Về sau, các buổi tiến hoa thường diễn ra sau một cuộc rước và trước Thánh Lễ, nên các ông bà quản chỉ chọn một số đoạn nói trên mà thôi; mỗi đoạn lại được các nhạc sĩ địa phương chấm cung lại cho hợp thời, thêm vào các bài hát về Ðức Mẹ.
Trích: Vũ dâng hoa (http://www.cdorange.org/VuDangHoa.htm), Lâm Tuyết Sơn
Cha Alexandre de Rhodes (1591-1660), mà chúng ta vẫn quen gọi là Cha Ðắc Lộ, là một Linh Mục thừa sai, đến Việt Nam để truyền đạo vào thế kỷ 17. Ông và 2 giáo sĩ khác, Gaspar Amiral và Antoine Barbosa, đã có công đầu trong việc sáng chế ra chữ quốc ngữ mà chúng ta dùng ngày nay. Khi vừa đến Ðà Nẵng năm 1624, Cha Ðắc Lộ đã ra sức học tiếng Việt Nam để công việc truyền giáo của ngài được dễ dàng. Trong cuốn hồi ký Divers Voyages et Missions en la Chine et autres royaumes de l 'Orient (Du ký và truyền giáo ở Trung Hoa và các vương quốc Phương Ðông khác) xuất bản năm 1653, Cha Ðắc Lộ khi nghe người Việt Nam nói chuyện, đã viết: “nghe người bản xứ nói, nhất là đàn bà, như nghe chim hót ”. Quả đúng như vậy: sở dĩ tiếng Việt phát âm giống như chim hót là do thanh điệu mà ra. Vì đặc tính ấy, nên tiếng Việt có nhiều cung điệu khác nhau, từ Bắc, tới Trung và Nam; nhiều khi quá khác nhau đến nỗi người miền nọ khó hiểu người miền kia. Chính vì thế nghe người ta đọc kinh, nhất là các giọng ngắm, chúng ta có thể biết ngay là người của vùng nào. Ngay trong một miền, các giọng đọc và giọng ngâm cũng khác nhau, như các Giáo Phận Bùi Chu, Phát Diệm, Thái Bình, Hà Nội, tuy cùng thuộc các Cha Dòng Ðaminh coi sóc trong thời kỳ truyền giáo; nhưng các cung điệu cũng không miền nào giống miền nào.
Ví dụ cung điệu của Giáo Phận Bùi Chu: Theo một bài khảo luận của Hải Linh, Vũ Hân và Nguyễn Thanh Bình, thì giáo phận này có 2 loại cung điệu: cung độc xướng (do một người) và cung hợp xướng (do nhiều người). Cung độc xướng như cung ngắm phòng, cung đọc sách, cung đọc đoạn, cung ngắm đứng... Cung hợp xướng như cung đọc kinh lần hạt, cung đọc các kinh cầu, cung ngắm lễ, cung ngắm Rosa, cung ngắm bảy sự thương khó Ðức Bà, cung ngắm Ðàng Thánh Giá, cung ngắm Dấu Ðanh, cung nguyện giỗ, cung dâng hạt, cung dâng hoa...
Ðặc biệt nhất là cung Dâng Hoa lại được các ông thầy, bà quản tại các giáo xứ biến chế mãi ra, từ cổ điệu đến tân điệu; có khi pha lẫn những tân điệu với cổ điệu để cho thích hợp với người già người trẻ. Ngày xưa tại các giáo xứ ở miền Bắc, Mùa Phụng Vụ nào cũng vui cả. Mùa nào cũng có rước. Mùa Giáng Sinh đón Chúa ra đời thì vui đã đành, Mùa Chay là mùa thương khó cũng vẫn vui như thường vì có ngắm đứng, ngắm nhân tài, chen vai chui vào hang đá trong “lâm bô” để hôn chân Chúa ướp mùi hoa soan, và bốc “nổ” (thóc rang, nổ xòe như cánh hoa trắng), để rồi rước mừng Chúa sống lại.
Mùa Hoa vào Tháng 5 thì đi hái hoa rước Ðức Mẹ, và nhất là xem dâng hoa. Tuần nào cũng có dâng hoa, có khi dâng hoa tới hai tối trong một tuần . Có khi một Giáo Xứ có tới 2 hay 3 Ðội Hoa tranh tài với nhau. Lúc đầu, đội Dâng Hoa chỉ gồm các em gái nhỏ, về sau người ta thành lập các đội dâng hoa gồm các chị lớn tuổi đã có gia đình, thậm chí sau này có những đội hoa gồm các em trai hoặc gồm các anh thanh niên lớn tuổi. Các giáo xứ tổ chức các cuộc thi dâng hoa có giải thưởng để khuyến khích việc sùng kính Ðức Mẹ.
Phong trào dâng hoa xâm nhập cả vào trong Chủng Viện, thay vì “mọn mạy phàm hèn” để dành cho con gái ngâm, thì các cha các thầy đổi thành “hòe quế phàm hèn”. Tuy không hiểu hòe quế phàm hèn là cái gì, các chú Latinh trong Chủng Viện cũng hứng khởi khi được cầm hoa dâng tiến trước Tòa Ðức Mẹ. Hồi xưa, một buổi dâng hoa thường kéo dài khá lâu, vì bài dâng hoa vốn dĩ đã dài,mà khi ngâm người ta lại phải ngân nga í ĩ ì i . . . Chẳng hạn bài dâng hoa của Giáo Phận Bùi Chu bắt đầu bằng Lời Than Kinh Cầu (Lạy ơn Ðức Mẹ Chúa Dêu...) khá dài, sau đó là nhiều đoạn với các cung điệu khác nhau, gồm 110 câu. Toàn bài bố cục như sau :
- Lời than kinh cầu (các em chuẩn bị trong phần này)
- Mọn mạy phàm hèn (4 câu khởi đầu), (các em bắt dầu diễn múa)
- Ngũ Bái (20 câu)
- Bồ liễu trần tình (4 câu)
- Ðền vàng quí trước dâng hoa (12 câu)
- 5 sắc hoa (hoa đỏ í i hồng hồng . . . 20 câu)
- 7 hoa cổ điển (16 câu diễn tả 7 hoa gồm hoa Quì, Sen, Lê, Cúc, Mai, Ðơn và Lan)
- Ý niệm về 7 hoa và 5 sắc dẫn chứng (10 câu)
- Lời nguyện Thảo Ðóa Linh Pha (8 câu)
- Tấc Thành (lời nguyện tạ từ gồm 16 câu)
Về sau, các buổi tiến hoa thường diễn ra sau một cuộc rước và trước Thánh Lễ, nên các ông bà quản chỉ chọn một số đoạn nói trên mà thôi; mỗi đoạn lại được các nhạc sĩ địa phương chấm cung lại cho hợp thời, thêm vào các bài hát về Ðức Mẹ.
Trích: Vũ dâng hoa (http://www.cdorange.org/VuDangHoa.htm), Lâm Tuyết Sơn