admin
02-04-2008, 09:47 AM
Phỏng vấn triết gia Jean Marie Meyer về tương quan giữa con người và thú vật
Từ vài thập niên qua người ta chứng kiến cảnh nhiều hiệp hội và đảng xanh trên thế giới giơ cao lá cờ bảo vệ thú vật và thiên nhiên.
Người ta tổ chức các hội nghị, và sản xuất hàng loạt phim ảnh về việc bảo vệ các thú vật có nguy cơ bị tuyệt chủng như cá voi, gấu nâu, gấu trắng, panda, chó sói, đười ươi, một vài loại trong số mấy ngàn loại khỉ khác nhau và nhiều thú vật khác trong đó có cả hải cẩu và nhiều loại chim. Tại các nước Tây Âu người ta cũng thấy mọc lên nhan nhản các tiệm xén lông và thẩm mỹ viện cho thú vật như chó, mèo, và trong các siêu thị có vô số thực phẩm cho súc vật. Đặc biệt có nhiều phim hoạt họa miêu tả súc vật trong các tâm tình và cung cách suy tư hành xử của con người. Nhưng khuynh hướng bảo vệ thú vật thái qúa trên đây cũng tạo ra nhiều lẫn lộn giữa con người và thú vật, trong khi cần phải thiết định các khoảng cách đúng đắn.
Và đây là vấn đề gây tranh luận giữa những người bênh vực thú vật và những người chủ trương không được lẫn lộn giữa con người và thú vật. Những người bảo vệ thú vật chống lại chủ trương ”duy loại”. Đây là từ Richard Ryder đã chế ra hồi năm 1972 để gọi thái độ của con người kỳ thị thú vật. Họ cho rằng con người đã thần thánh hóa chủng loại của mình là loài người, nhất là đã qúa đề cao lý trí như yếu tố biện minh cho quyền tối thượng của con người trên các loài vật khác. Đối với những người đề cao súc vật, hơn là sự thiếu lý trí hay lời nói, sự khổ đau là yếu tố định đoạt. Thú vật cũng nhậy cảm trước khổ đau, và như con người chúng có quyền được đối xử một cách đúng đắn không làm cho chúng phải đau khổ. Đây là vấn đề công bằng như bà Martha Nussbaum, người Mỹ, viết trong cuốn sách tựa đề ”Các biên giới mới của công lý. Sự tàn tật, quốc tịch, việc tùy thuộc một chủng loại”. Bà Nussbaum nhận xét rằng không có lý do chính đáng để biện minh cho việc không áp dụng các hệ thống hiện hữu của công lý nền tảng, cũng như các quyền và luật lệ vượt ngoài hàng rào của các chủng loại. Đây cũng đã là lập trường của triết gia người Đức Arthur Schoppenhauer. Ông Schoppenhauer phản đối quan niệm do thái Kitô dành quyền tối thượng cho con người. Theo ông ”giữa súc vật và con người có căn tính chuyên biệt trên bình diện tâm thần cũng như trên bình diện thể xác”.
Dĩ nhiên Kinh Thánh coi con người là trung tâm vũ trụ, nhưng trong cuốn sách tựa đề ”Thần học của súc vật” tác giả Paolo De Benedetti khẳng định rằng ”con người không được cứu rỗi một mình”. ”Chúng ta hãy nhớ đến chuyện của ông Noe. Sau lụt hồng thủy Thiên Chúa thiết lập giao ước không chỉ với gia đình ông Noe, hay với loài người mà thôi, mà còn thiết lập giao ước với tất cả mọi súc vật đã ra khỏi Tầu nữa. Và trong sách Sáng Thế khi Thiên Chúa truyền cho con người chế ngự súc vật, thì Người luôn luôn hiểu trong nghĩa giữ gìn chúng: vườn địa đàng không phải của con người, nhưng được giao cho con người vun trồng, nghĩa là phát triển nó trong cuộc sống. Con người phải là một người chế ngự tốt, như Thiên Chúa chế ngự muôn loài muôn vật”.
Các cuộc đấu tranh cho quyền của súc vật bắt buộc suy tư về căn tính của con người. Trên bình diện này, theo triết gia Francesco D' Agostino, cần phải ghi nhận sự khác biệt không thể vượt thắng được sau đây: đó là ”súc vật không thể tự nói về mình như là ”tôi” và nhất là nó không thể biến thành một ”anh chị” đích thật cho con người, tức là trở thành một người, kể cả khi đó là một người bị bệnh tâm thần đi nữa. Như thế xem ra thánh Toma Aquino có lý, khi khẳng định súc vật thấp hơn con người, nhưng cũng có phẩm giá chuyên biệt vì thuộc trật tự của Thiên Chúa. Nhưng đây là lý thuyết mà các người tranh đấu cho quyền của súc vật không chấp nhận, vì đối với họ ”súc vật và con người hoàn toàn giống nhau”.
Mới đây triết gia Jean Marie Meyer, giáo sư luân lý đạo đức tại Học viện triết học so sánh Paris, đã cho xuất bản cuốn sách tựa đề ”Chúng ta là động vật, nhưng không phải là thú vật”. Trong thời gian qua giáo sư cũng đã hướng dẫn khóa luân lý đạo đức của học viện Philanthropos ở Fribourg bên Thụy sĩ. Khóa học cống hiến cho các sinh viên một nền đào tạo nhân chủng theo tinh thần Kitô.
Sau đây chúng tôi xin gửi tới qúy vị và các bạn bài phỏng vấn giáo sư về tương quan giữa con người và thú vật.
Từ vài thập niên qua người ta chứng kiến cảnh nhiều hiệp hội và đảng xanh trên thế giới giơ cao lá cờ bảo vệ thú vật và thiên nhiên.
Người ta tổ chức các hội nghị, và sản xuất hàng loạt phim ảnh về việc bảo vệ các thú vật có nguy cơ bị tuyệt chủng như cá voi, gấu nâu, gấu trắng, panda, chó sói, đười ươi, một vài loại trong số mấy ngàn loại khỉ khác nhau và nhiều thú vật khác trong đó có cả hải cẩu và nhiều loại chim. Tại các nước Tây Âu người ta cũng thấy mọc lên nhan nhản các tiệm xén lông và thẩm mỹ viện cho thú vật như chó, mèo, và trong các siêu thị có vô số thực phẩm cho súc vật. Đặc biệt có nhiều phim hoạt họa miêu tả súc vật trong các tâm tình và cung cách suy tư hành xử của con người. Nhưng khuynh hướng bảo vệ thú vật thái qúa trên đây cũng tạo ra nhiều lẫn lộn giữa con người và thú vật, trong khi cần phải thiết định các khoảng cách đúng đắn.
Và đây là vấn đề gây tranh luận giữa những người bênh vực thú vật và những người chủ trương không được lẫn lộn giữa con người và thú vật. Những người bảo vệ thú vật chống lại chủ trương ”duy loại”. Đây là từ Richard Ryder đã chế ra hồi năm 1972 để gọi thái độ của con người kỳ thị thú vật. Họ cho rằng con người đã thần thánh hóa chủng loại của mình là loài người, nhất là đã qúa đề cao lý trí như yếu tố biện minh cho quyền tối thượng của con người trên các loài vật khác. Đối với những người đề cao súc vật, hơn là sự thiếu lý trí hay lời nói, sự khổ đau là yếu tố định đoạt. Thú vật cũng nhậy cảm trước khổ đau, và như con người chúng có quyền được đối xử một cách đúng đắn không làm cho chúng phải đau khổ. Đây là vấn đề công bằng như bà Martha Nussbaum, người Mỹ, viết trong cuốn sách tựa đề ”Các biên giới mới của công lý. Sự tàn tật, quốc tịch, việc tùy thuộc một chủng loại”. Bà Nussbaum nhận xét rằng không có lý do chính đáng để biện minh cho việc không áp dụng các hệ thống hiện hữu của công lý nền tảng, cũng như các quyền và luật lệ vượt ngoài hàng rào của các chủng loại. Đây cũng đã là lập trường của triết gia người Đức Arthur Schoppenhauer. Ông Schoppenhauer phản đối quan niệm do thái Kitô dành quyền tối thượng cho con người. Theo ông ”giữa súc vật và con người có căn tính chuyên biệt trên bình diện tâm thần cũng như trên bình diện thể xác”.
Dĩ nhiên Kinh Thánh coi con người là trung tâm vũ trụ, nhưng trong cuốn sách tựa đề ”Thần học của súc vật” tác giả Paolo De Benedetti khẳng định rằng ”con người không được cứu rỗi một mình”. ”Chúng ta hãy nhớ đến chuyện của ông Noe. Sau lụt hồng thủy Thiên Chúa thiết lập giao ước không chỉ với gia đình ông Noe, hay với loài người mà thôi, mà còn thiết lập giao ước với tất cả mọi súc vật đã ra khỏi Tầu nữa. Và trong sách Sáng Thế khi Thiên Chúa truyền cho con người chế ngự súc vật, thì Người luôn luôn hiểu trong nghĩa giữ gìn chúng: vườn địa đàng không phải của con người, nhưng được giao cho con người vun trồng, nghĩa là phát triển nó trong cuộc sống. Con người phải là một người chế ngự tốt, như Thiên Chúa chế ngự muôn loài muôn vật”.
Các cuộc đấu tranh cho quyền của súc vật bắt buộc suy tư về căn tính của con người. Trên bình diện này, theo triết gia Francesco D' Agostino, cần phải ghi nhận sự khác biệt không thể vượt thắng được sau đây: đó là ”súc vật không thể tự nói về mình như là ”tôi” và nhất là nó không thể biến thành một ”anh chị” đích thật cho con người, tức là trở thành một người, kể cả khi đó là một người bị bệnh tâm thần đi nữa. Như thế xem ra thánh Toma Aquino có lý, khi khẳng định súc vật thấp hơn con người, nhưng cũng có phẩm giá chuyên biệt vì thuộc trật tự của Thiên Chúa. Nhưng đây là lý thuyết mà các người tranh đấu cho quyền của súc vật không chấp nhận, vì đối với họ ”súc vật và con người hoàn toàn giống nhau”.
Mới đây triết gia Jean Marie Meyer, giáo sư luân lý đạo đức tại Học viện triết học so sánh Paris, đã cho xuất bản cuốn sách tựa đề ”Chúng ta là động vật, nhưng không phải là thú vật”. Trong thời gian qua giáo sư cũng đã hướng dẫn khóa luân lý đạo đức của học viện Philanthropos ở Fribourg bên Thụy sĩ. Khóa học cống hiến cho các sinh viên một nền đào tạo nhân chủng theo tinh thần Kitô.
Sau đây chúng tôi xin gửi tới qúy vị và các bạn bài phỏng vấn giáo sư về tương quan giữa con người và thú vật.