admin
28-04-2008, 07:49 PM
<CENTER>THÁNH CA VÀ THÁNH NHẠC</CENTER>
<?XML:NAMESPACE PREFIX = O /><O:P></O:P>
Trần Nhật Thực<O:P></O:P>
<O:P> </O:P>
Trong bài diễn từ ngắn gọn nhân buổi thăm viếng Giáo Hoàng Nhạc Viện (The Pontifical Institute for Sacred Music) tháng 10 năm 2007, Đức Giáo Hoàng Benedict XVI nhắc sinh viên, giáo sư và quan khách tại học viện Thánh Nhạc cùa Tòa Thánh về điều mà văn thư của Công Đồng Vatican II đã bàn tới đó là giá trị vô lượng của thánh nhạc. Công Đồng đặt giá trị của thánh nhạc cao hơn giá trị của tất cả các nghệ thuật khác. Đức Giáo Hoàng cũng nhận định rằng thánh từ (lời ca khúc) và thánh nhạc (sacred music) có công dụng đưa đẩy, lôi cuốn và thôi thúc trái tim người nghe đắm chìm vào tận cõi riêng tư của Thiên Chúa. Ngài nhắc lại lời thẩm định về giá trị của Thánh Nhạc của cố Giáo Hòang John Paul II rằng, Thánh Nhạc phải có “Thánh Tính-Holiness,” phải là “nghệ thuật chân chính-True Art,” và có “tính hoàn vũ hay nhân lọai-Universality.” <O:P></O:P>
Sự khác biệt giữa “nhạc đời” và thánh nhạc chính là mục đích và công hiệu. Mục đích và công hiệu của nhạc đời có muôn mặt, cả tốt lẫn xấu. Nhạc đời có thể đuợc ví như ma túy, nó có thể làm người nghe say mê quên hết chuyện chung quanh, nó có thể gây phẫn uất trong một đòan thể, cộng đồng, hay quốc gia. Nhạc đời có thể dùng để “khuyến mại,” “rao hàng” hay tuyên truyền chính trị. Thí dụ như những bài “quốc ca” đẫm máu của nhiều quốc gia, kể cả Việt <?XML:NAMESPACE PREFIX = ST1 /><ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION>. Nhạc đời có có thể làm người nghe chán đời đến tự vẫn, cũng có thể khơi động dục tính trong người nghe, hay đuợc dùng như một thứ kích thích tố để “bò” có nhiều sữa. <O:P></O:P>
Nhưng Thánh Nhạc chỉ có một mục đích rõ rệt là ca ngợi Thiên Chúa bằng cách làm đẹp lên các nghi thức phụng vụ hay các sinh họat tôn giáo của cá nhân, gia đình, hay đòan thể. Điều này được thể hiện rất rõ trong nghi thức phụng vụ Bình Ca hay “Mass sung in Gregorian Chant.” Mỗi nghi thức được “thánh diễn” theo một cung nhạc “musical shape” khác nhau. Người nghe biết ngay mình đang tỉnh thức tham gia vào nghi thức nào của giờ phụng vụ hay thánh lễ. Như vậy việc chọn lựa thánh ca cho phụng vụ thánh lễ và cầu nguyện phải được coi như là việc làm quan trọng. Bởi vì thánh nhac sửa sọan tâm hồn người nghe trước và ngay chính lúc đang hòa nhập vào các nghi thức phụng vụ. Làm thế nào để biết là sự lựa chọn thánh ca và thánh nhạc cho đúng hay nghiêm túc? Điều này dễ nói nhưng khó làm vì các ca trưởng và ca viên dĩ nhiên là sẽ chọn bài hát họ thích hay họ có thể hát một cách dễ dàng. <O:P></O:P>
Bài thánh ca được chọn phải thỏa mãn ba điều căn bản: (1) lời ca phải “thánh,” có nghĩa là phải phù hợp với thần học tín lý của giáo hội; (2) điệu nhạc phải “thánh,” có nghĩa là phải phù hợp với không khí tế lễ và cầu nguyện, và (3) bài hát phải “hay,” có nghĩa là thấm nhập được con tim và linh hồn người nghe lẫn người hát một cách linh thiêng siêu hình. <O:P></O:P>
Trong vài thập niên qua, có rất nhiều bài thánh ca không thỏa mãn được ba tiêu chuẩn trên đã đuợc hát “miệt mài” trong các cộng đồng công giáo Việt Nam ở Hoa Kỳ và có lẽ ở cả Việt Nam và những cộng đòan Công Giáo Việt Nam ở khắp nơi thên thế giới. Có bài hát rêu rao rằng nếu Chúa là “thế này” thì con sẽ là “thế kia.” Điều này rõ ràng là lời ca đã “hạ cấp” Thiên Chúa xuống hàng “tạo vật.” Chỗ đứng của Thiên Chúa vượt ra khỏi mọi “phạm trù” của tri thức nhân lọai. Thiên Chúa không thể được ví như mặt trăng hay mặ trời, như hoa như lá, hay như ong như bướm. Những hình ảnh này có thể dùng để chứng minh rằng có một Đấng Tạo Hóa hay đuợc dùng để nâng tâm hồn người nhìn người nghe hướng về Thiên Chúa. Tệ hơn nữa, có bài thánh ca còn mang nhịp điệu khiêu vũ gợi tình như “Tango” chẳng hạn. Có bài thánh ca cả lời lẫn nhạc làm ta nghe ra chút gì rất “Trịnh Công Sơn” trong đó. <O:P></O:P>
Mỗi cung điệu hay thể loại âm nhạc chỉ thích hợp cho mỗi môi trường, địa điểm hay sinh họat riêng biệt. Khi ta đi coi một chương trình ảo thuật, nhạc nền trổi lên làm ta hồi hộp chờ đợi sự trình diễn bất ngờ của ảo thuật gia. Khi coi phim cũng vậy, người viết nhạc phim tài giỏi làm ta đắm chìm vào khung cảnh và chuyện xảy ra trên màn ảnh. Lúc ngồi ăn trong nhà hàng, ta không nghe thấy nhạc “Thánh Ca” được mở lên. Cũng như nhạc mở màn cho một cuộc đấu bò Tây Ban Nha không phải là loại nhạc ủy mị lãng mạn. <O:P></O:P>
Nhạc thánh ca phải làm người nghe mường tượng được đến việc làm, sinh họat, hay khung cảnh linh thiêng thần thánh. Nói cho cùng thì thánh nhạc và thánh ca phải có khả năng làm tăng thêm vẻ đẹp thánh thiện của các nghi thức phụng vụ và cho ta hòa nhập vào sự linh thiêng của phụng vụ để đi vào được chốn thâm sâu trong“trái tim” của Thiên Chúa. Có nghĩa là nhạc Thánh Ca phải giúp ta hay làm ta hòa nhập vào “nhịp tim” của Thiên Chúa.<O:P></O:P>
Nhạc Thánh Ca KyTô giáo của Âu Châu có cả ngàn năm lịch sử. Nhạc Thánh Ca Công Giáo Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> vẫn còn ở tình trạng phôi thai so với Âu Châu (Nói thế có quá đáng không?). Các nhạc sĩ Thánh Ca, ca trưởng, ca đoàn, và ca viên nên tham gia vào những sinh họat học hỏi để phát triển thêm khả năng chuyên môn về âm nhạc, về thanh nhạc, hay cách điều khiển ca đoàn. Nhạc Thánh Ca có thể đuợc xếp vào hai lọai như sau: Nhạc Thánh Ca Phụng Vụ và Nhạc Thánh Ca Sinh Họat. Thánh ca phụng vụ dành cho các việc tế lễ trong nhà thờ. Thánh ca sinh họat dành cho các sinh họat tôn giáo bên ngoài khuôn khổ nhà thờ. Chẳng hạn như trong một sinh họat trẻ, người ta có thể nghe hoặc hát những ca khúc có lời tôn giáo nhưng điệu nhạc “rất đời.” Những ca khúc như thế không thể được hát trong giờ phụng vụ hay thánh lễ. Chia ra hai lọai như vậy để các nhạc sĩ sáng tác nhìn ra mục đích cho tác phẩm của mình và các ca trưởng dễ chọn lựa đúng bài hát cho mỗi sinh họat tôn giáo riêng.<O:P></O:P>
Còn nhiều vấn đề liên quan đến Thánh Ca cần được bàn để sự phát triển về Thánh ca mỗi ngày mỗi tốt đẹp hơn. Chẳng hạn như chúng ta có cần phải theo khuôn mẫu dòng nhạc Thánh Ca Âu Châu để áp dụng cho việc sáng tác Thánh Ca Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> không? Làm thế nào để đưa các thể điệu dân ca vào Thánh Ca nhưng không làm người nghe chia trí? Các vị lãnh đạo tôn giáo và các cộng đòan Công Giáo Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> có trách nhiệm gì trong việc nâng đỡ và phát triển các nhạc sĩ Thánh Ca và các ca đoàn? Đây chỉ là vài nhận xét và ý kiến nhỏ nhoi về một vấn đề rất quan trọng và bao la.<O:P></O:P>
Tác giả Trần Nhật Thực
<?XML:NAMESPACE PREFIX = O /><O:P></O:P>
Trần Nhật Thực<O:P></O:P>
<O:P> </O:P>
Trong bài diễn từ ngắn gọn nhân buổi thăm viếng Giáo Hoàng Nhạc Viện (The Pontifical Institute for Sacred Music) tháng 10 năm 2007, Đức Giáo Hoàng Benedict XVI nhắc sinh viên, giáo sư và quan khách tại học viện Thánh Nhạc cùa Tòa Thánh về điều mà văn thư của Công Đồng Vatican II đã bàn tới đó là giá trị vô lượng của thánh nhạc. Công Đồng đặt giá trị của thánh nhạc cao hơn giá trị của tất cả các nghệ thuật khác. Đức Giáo Hoàng cũng nhận định rằng thánh từ (lời ca khúc) và thánh nhạc (sacred music) có công dụng đưa đẩy, lôi cuốn và thôi thúc trái tim người nghe đắm chìm vào tận cõi riêng tư của Thiên Chúa. Ngài nhắc lại lời thẩm định về giá trị của Thánh Nhạc của cố Giáo Hòang John Paul II rằng, Thánh Nhạc phải có “Thánh Tính-Holiness,” phải là “nghệ thuật chân chính-True Art,” và có “tính hoàn vũ hay nhân lọai-Universality.” <O:P></O:P>
Sự khác biệt giữa “nhạc đời” và thánh nhạc chính là mục đích và công hiệu. Mục đích và công hiệu của nhạc đời có muôn mặt, cả tốt lẫn xấu. Nhạc đời có thể đuợc ví như ma túy, nó có thể làm người nghe say mê quên hết chuyện chung quanh, nó có thể gây phẫn uất trong một đòan thể, cộng đồng, hay quốc gia. Nhạc đời có thể dùng để “khuyến mại,” “rao hàng” hay tuyên truyền chính trị. Thí dụ như những bài “quốc ca” đẫm máu của nhiều quốc gia, kể cả Việt <?XML:NAMESPACE PREFIX = ST1 /><ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION>. Nhạc đời có có thể làm người nghe chán đời đến tự vẫn, cũng có thể khơi động dục tính trong người nghe, hay đuợc dùng như một thứ kích thích tố để “bò” có nhiều sữa. <O:P></O:P>
Nhưng Thánh Nhạc chỉ có một mục đích rõ rệt là ca ngợi Thiên Chúa bằng cách làm đẹp lên các nghi thức phụng vụ hay các sinh họat tôn giáo của cá nhân, gia đình, hay đòan thể. Điều này được thể hiện rất rõ trong nghi thức phụng vụ Bình Ca hay “Mass sung in Gregorian Chant.” Mỗi nghi thức được “thánh diễn” theo một cung nhạc “musical shape” khác nhau. Người nghe biết ngay mình đang tỉnh thức tham gia vào nghi thức nào của giờ phụng vụ hay thánh lễ. Như vậy việc chọn lựa thánh ca cho phụng vụ thánh lễ và cầu nguyện phải được coi như là việc làm quan trọng. Bởi vì thánh nhac sửa sọan tâm hồn người nghe trước và ngay chính lúc đang hòa nhập vào các nghi thức phụng vụ. Làm thế nào để biết là sự lựa chọn thánh ca và thánh nhạc cho đúng hay nghiêm túc? Điều này dễ nói nhưng khó làm vì các ca trưởng và ca viên dĩ nhiên là sẽ chọn bài hát họ thích hay họ có thể hát một cách dễ dàng. <O:P></O:P>
Bài thánh ca được chọn phải thỏa mãn ba điều căn bản: (1) lời ca phải “thánh,” có nghĩa là phải phù hợp với thần học tín lý của giáo hội; (2) điệu nhạc phải “thánh,” có nghĩa là phải phù hợp với không khí tế lễ và cầu nguyện, và (3) bài hát phải “hay,” có nghĩa là thấm nhập được con tim và linh hồn người nghe lẫn người hát một cách linh thiêng siêu hình. <O:P></O:P>
Trong vài thập niên qua, có rất nhiều bài thánh ca không thỏa mãn được ba tiêu chuẩn trên đã đuợc hát “miệt mài” trong các cộng đồng công giáo Việt Nam ở Hoa Kỳ và có lẽ ở cả Việt Nam và những cộng đòan Công Giáo Việt Nam ở khắp nơi thên thế giới. Có bài hát rêu rao rằng nếu Chúa là “thế này” thì con sẽ là “thế kia.” Điều này rõ ràng là lời ca đã “hạ cấp” Thiên Chúa xuống hàng “tạo vật.” Chỗ đứng của Thiên Chúa vượt ra khỏi mọi “phạm trù” của tri thức nhân lọai. Thiên Chúa không thể được ví như mặt trăng hay mặ trời, như hoa như lá, hay như ong như bướm. Những hình ảnh này có thể dùng để chứng minh rằng có một Đấng Tạo Hóa hay đuợc dùng để nâng tâm hồn người nhìn người nghe hướng về Thiên Chúa. Tệ hơn nữa, có bài thánh ca còn mang nhịp điệu khiêu vũ gợi tình như “Tango” chẳng hạn. Có bài thánh ca cả lời lẫn nhạc làm ta nghe ra chút gì rất “Trịnh Công Sơn” trong đó. <O:P></O:P>
Mỗi cung điệu hay thể loại âm nhạc chỉ thích hợp cho mỗi môi trường, địa điểm hay sinh họat riêng biệt. Khi ta đi coi một chương trình ảo thuật, nhạc nền trổi lên làm ta hồi hộp chờ đợi sự trình diễn bất ngờ của ảo thuật gia. Khi coi phim cũng vậy, người viết nhạc phim tài giỏi làm ta đắm chìm vào khung cảnh và chuyện xảy ra trên màn ảnh. Lúc ngồi ăn trong nhà hàng, ta không nghe thấy nhạc “Thánh Ca” được mở lên. Cũng như nhạc mở màn cho một cuộc đấu bò Tây Ban Nha không phải là loại nhạc ủy mị lãng mạn. <O:P></O:P>
Nhạc thánh ca phải làm người nghe mường tượng được đến việc làm, sinh họat, hay khung cảnh linh thiêng thần thánh. Nói cho cùng thì thánh nhạc và thánh ca phải có khả năng làm tăng thêm vẻ đẹp thánh thiện của các nghi thức phụng vụ và cho ta hòa nhập vào sự linh thiêng của phụng vụ để đi vào được chốn thâm sâu trong“trái tim” của Thiên Chúa. Có nghĩa là nhạc Thánh Ca phải giúp ta hay làm ta hòa nhập vào “nhịp tim” của Thiên Chúa.<O:P></O:P>
Nhạc Thánh Ca KyTô giáo của Âu Châu có cả ngàn năm lịch sử. Nhạc Thánh Ca Công Giáo Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> vẫn còn ở tình trạng phôi thai so với Âu Châu (Nói thế có quá đáng không?). Các nhạc sĩ Thánh Ca, ca trưởng, ca đoàn, và ca viên nên tham gia vào những sinh họat học hỏi để phát triển thêm khả năng chuyên môn về âm nhạc, về thanh nhạc, hay cách điều khiển ca đoàn. Nhạc Thánh Ca có thể đuợc xếp vào hai lọai như sau: Nhạc Thánh Ca Phụng Vụ và Nhạc Thánh Ca Sinh Họat. Thánh ca phụng vụ dành cho các việc tế lễ trong nhà thờ. Thánh ca sinh họat dành cho các sinh họat tôn giáo bên ngoài khuôn khổ nhà thờ. Chẳng hạn như trong một sinh họat trẻ, người ta có thể nghe hoặc hát những ca khúc có lời tôn giáo nhưng điệu nhạc “rất đời.” Những ca khúc như thế không thể được hát trong giờ phụng vụ hay thánh lễ. Chia ra hai lọai như vậy để các nhạc sĩ sáng tác nhìn ra mục đích cho tác phẩm của mình và các ca trưởng dễ chọn lựa đúng bài hát cho mỗi sinh họat tôn giáo riêng.<O:P></O:P>
Còn nhiều vấn đề liên quan đến Thánh Ca cần được bàn để sự phát triển về Thánh ca mỗi ngày mỗi tốt đẹp hơn. Chẳng hạn như chúng ta có cần phải theo khuôn mẫu dòng nhạc Thánh Ca Âu Châu để áp dụng cho việc sáng tác Thánh Ca Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> không? Làm thế nào để đưa các thể điệu dân ca vào Thánh Ca nhưng không làm người nghe chia trí? Các vị lãnh đạo tôn giáo và các cộng đòan Công Giáo Việt <ST1:COUNTRY-REGION><ST1:PLACE>Nam</ST1:PLACE></ST1:COUNTRY-REGION> có trách nhiệm gì trong việc nâng đỡ và phát triển các nhạc sĩ Thánh Ca và các ca đoàn? Đây chỉ là vài nhận xét và ý kiến nhỏ nhoi về một vấn đề rất quan trọng và bao la.<O:P></O:P>
Tác giả Trần Nhật Thực