admin
14-07-2006, 09:22 PM
Sứ vụ người giáo dân trong thời đại mới (http://www.gpnt.net/thuvien/truyengiao/suvugiaodanmoi.htm)
Nguyễn Thái-Hợp, O.P.
Vai trò và sứ mệnh của người Giáo dân đã là một trong những đề tài thời thượng của giới Công giáo tại Miền Nam vào cuối thập niên 60. Thật vậy, Công đồng Vatican II đã đưa ra một quan niệm mới về vai trò và sứ vụ của người giáo dân trong lòng Giáo hội và giữa trần gian.
Một số người lạc quan nghĩ rằng thời của giáo sĩ và tu sĩ đã qua, giờ của giáo dân đã điểm. Có người đã hăng say vo tròn, viên gọn vị thế và sứ vụ lớn lao đó trong một câu vừa ý nghĩa, vừa thật kêu: “Giáo dân đứng hàng đầu” [1].
Bốn mươi năm sau nhìn lại, tự nhiên người viết cảm thấy buồn nhiều hơn vui. Dĩ nhiên, buồn không phải chỉ vì năm tháng đã chồng chất trên vai, mà còn vì bây giờ không biết phải xếp giáo dân đứng vào hàng nào?
1- Chuyển hướng đột biến của Vatican II
Trong một lá thơ gởi cho Tổng Giám mục Giáo phận Tours vào năm 1888, đức Giáo chủ Leo XIII đã diễn tả vai trò của người Giáo dân một cách ngắn gọn như sau: “Trên thực tế, ta nhận thấy rõ ràng và thường xuyên rằng trong Giáo Hội đương nhiên có hai giai cấp: chủ chăn và con chiên, nghĩa là những người lãnh đạo và những người thường dân. Giai cấp thứ nhất có nhiệm vụ dạy dỗ, cai quản và hướng dẫn cách sống cho mọi người, và đặt ra lề luật. Giai cấp thứ hai phải phục tùng giai cấp thứ nhất: vâng lời họ, thi hành lệnh và tôn vinh họ.”
Chúng ta có thể coi đây là quan điểm thần học chung được giảng dạy và thực hành từ cuối thế kỷ XI cho đến công đồng Vatican II.
Đoạn văn sau đây của đức Piô XII là một dẫn chứng điển hình: “Theo ý muốn của Thiên Chúa, các kitô hữu được chia làm hai bậc: giáo sĩ và giáo dân. Cũng do ý muốn của Ngài, trong Giáo hội có hai loại quyền bính: quyền thánh chức và quyền tài phán. Hơn nữa, do kế hoạch của Thiên Chúa, con người tiến tới thánh chức - nghĩa là được gia nhập vào phẩm trật giám mục, linh mục và thừa tác viên - do việc chịu chức thánh. Riêng quyền tài phán, chiếu theo luật Chúa, được trực tiếp trao phó cho đức Giáo hoàng và, cũng chiếu theo luật đó, cho cả các giám mục nữa, nhưng phải qua trung gian của vị kế nhiệm thánh Phêrô”.
Nội dung hai bản văn trên diễn tả khá rõ rệt mô hình Giáo hội kim tự tháp, trong đó có sự phân biệt nền tảng giữa giáo sĩ với giáo dân: giáo sĩ nắm trọn mọi quyền hành, còn giáo dân chẳng có gì. Ngay trong hàng ngũ giáo sĩ, sự khác biệt nội tại được xác định tùy theo tương quan quyền bính. Với một mô hình Giáo hội như vậy, dĩ nhiên người giáo dân hoàn toàn bị quên lãng. Hồng y Gasquet kể giai thọai sau: ngày kia, ở giai đoạn tiền Công đồng, một người dự tòng hỏi một linh mục Công giáo về thế đứng của người giáo dân trong Giáo hội. Vị linh mục điềm nhiên trả lời: giáo dân có hai vị thế trong Giáo hội: thứ nhất, quỳ gối trước bàn thờ; thứ hai, ngồi trên ghế. Và Hồng y dí dỏm nói thêm: người ta đã quên một vai trò thứ ba: móc ví lấy tiền... để công đức cho nhà thờ.
Công đồng Vatican II đã xuất hiện như một mùa xuân trong Giáo Hội và đưa ra những định hướng mới. Sự đóng góp của Công đồng cho Giáo hội không phải chỉ nằm ở những bản văn, mà là đã khai mở một hướng đi mới và một cái nhìn khác về mối tương quan giữa Giáo hội với thế giới, cũng như về vai trò của giáo dân trong lòng Giáo Hội.
Sở dĩ Giáo hội có hướng đi cởi mở, phần lớn nhờ cái nhìn lạc quan và ngôn sứ của đức Gioan XXIII. Mối bận tâm chính của đức Gioan XXIII khi tuyên bố triệu tập Công đồng là làm sao loan báo “Nước Trời đang tới” một cách hữu hiệu cho con người và thời đại hôm nay [2]. Ngài cảm nhận một cách sâu xa nhu cầu khẩn thiết phải loại bỏ một số cơ cấu và tập tục nhân loại đã chồng chất trên Giáo hội suốt dọc lịch sử, ngõ hầu hiện rõ khuôn mặt sáng ngời của Đức Kitô. Ngài mời gọi các Kitô hữu can đảm và sáng suốt nhận diện “những dấu chỉ thời đại”, những dấu chỉ hy vọng, bất chấp những khó khăn và mây mù hiện tại [3].
Khi bế mạc khoá họp thứ I của Công đồng, đức Gioan XXIII đã long trọng lặp lại ước vọng thâm sâu của Ngài: “Công đồng sẽ đích thực là “lễ Hiện Xuống mới”, làm cho Giáo hội được triển nở trong nguồn năng lực nội tại và mở rộng ra tất cả mọi lãnh vực của hoạt động nhân loại” [4]. Rất tiếc chỉ ít lâu sau, ngài lâm trọng bệnh. Nhưng trước khi từ trần, ngài đã để lại một di chúc: “Hôm nay hơn bao giờ hết và chắc chắn hơn những thế kỷ vừa qua, chúng ta được mời gọi để phục vụ con người xét như là con người, chứ không phải chỉ phục vụ người Công giáo, trong tương quan với nhân quyền chứ không phải nhằm bảo vệ uy quyền của Giáo hội Công giáo (...). Không phải Tin Mừng đã thay đổi; đúng hơn chính chúng ta bắt đầu hiểu Tin Mừng hơn (...). Ai đã sống ... và đã có thể đối chiếu những nền văn hoá và truyền thống khác nhau, nhận thức được rằng đã đến lúc cần nhận diện “những dấu chỉ thời đại”, cần nắm lấy cơ hội và cần nhìn xa hơn” [5].
Nhiều người coi di chúc này như một lời mời gọi các Nghị phụ can đảm bước vào con đường canh tân và thích nghi, nhìn xa hơn cơ cấu luật lệ và tập tục cổ truyền. Tuy nhiên, phải thành thật công nhận rằng lược đồ đầu tiên của “Hiến chế tín lý về Giáo hội”, do tiểu ban chuẩn bị Công đồng soạn thảo, hoàn toàn chưa phản ảnh thao thức, ước vọng và hướng đi mà đức Gioan XXIII đã vạch ra. Lược đồ này gồm 11 chương và một phụ chương. Nền tảng giáo hội học của nó vẫn là quan điểm Giáo hội như một xã hội hoàn bị, theo mô hình kim tự tháp. Về nội dung, khuynh hướng hộ giáo vẫn nắm vai trò chủ đạo, nhấn mạnh quá đáng đến yếu tố pháp lý, đầy giáo sĩ tính, trong khi đó chiều kích huyền nhiệm và ngôn sứ lại quá mờ nhạt. Đương nhiên, người giáo dân sẽ chẳng có một vị thế nào trong lòng Giáo Hội.
Tại phiên họp khoáng đại của Công đồng, lược đồ này bị phê phán gắt gao và được trả về cho uỷ ban soan thảo. Một lược đồ thứ hai ra đời và đệ trình các nghị phụ vào mùa hè năm 1963. Lược đồ mới rút gọn vào bốn chương: (I) Mầu nhiệm Giáo hội; (II) Cơ cấu phẩm trật Giáo hội, đặc biệt chức Giám mục; (III) Cộng đồng Dân Thiên Chúa, đặc biệt về giáo dân; (IV) Lời mời gọi nên thánh trong Giáo hội.
Xem tiếp: Sứ vụ người giáo dân trong thời đại mới (http://www.gpnt.net/thuvien/truyengiao/suvugiaodanmoi.htm)
Nguyễn Thái-Hợp, O.P.
Vai trò và sứ mệnh của người Giáo dân đã là một trong những đề tài thời thượng của giới Công giáo tại Miền Nam vào cuối thập niên 60. Thật vậy, Công đồng Vatican II đã đưa ra một quan niệm mới về vai trò và sứ vụ của người giáo dân trong lòng Giáo hội và giữa trần gian.
Một số người lạc quan nghĩ rằng thời của giáo sĩ và tu sĩ đã qua, giờ của giáo dân đã điểm. Có người đã hăng say vo tròn, viên gọn vị thế và sứ vụ lớn lao đó trong một câu vừa ý nghĩa, vừa thật kêu: “Giáo dân đứng hàng đầu” [1].
Bốn mươi năm sau nhìn lại, tự nhiên người viết cảm thấy buồn nhiều hơn vui. Dĩ nhiên, buồn không phải chỉ vì năm tháng đã chồng chất trên vai, mà còn vì bây giờ không biết phải xếp giáo dân đứng vào hàng nào?
1- Chuyển hướng đột biến của Vatican II
Trong một lá thơ gởi cho Tổng Giám mục Giáo phận Tours vào năm 1888, đức Giáo chủ Leo XIII đã diễn tả vai trò của người Giáo dân một cách ngắn gọn như sau: “Trên thực tế, ta nhận thấy rõ ràng và thường xuyên rằng trong Giáo Hội đương nhiên có hai giai cấp: chủ chăn và con chiên, nghĩa là những người lãnh đạo và những người thường dân. Giai cấp thứ nhất có nhiệm vụ dạy dỗ, cai quản và hướng dẫn cách sống cho mọi người, và đặt ra lề luật. Giai cấp thứ hai phải phục tùng giai cấp thứ nhất: vâng lời họ, thi hành lệnh và tôn vinh họ.”
Chúng ta có thể coi đây là quan điểm thần học chung được giảng dạy và thực hành từ cuối thế kỷ XI cho đến công đồng Vatican II.
Đoạn văn sau đây của đức Piô XII là một dẫn chứng điển hình: “Theo ý muốn của Thiên Chúa, các kitô hữu được chia làm hai bậc: giáo sĩ và giáo dân. Cũng do ý muốn của Ngài, trong Giáo hội có hai loại quyền bính: quyền thánh chức và quyền tài phán. Hơn nữa, do kế hoạch của Thiên Chúa, con người tiến tới thánh chức - nghĩa là được gia nhập vào phẩm trật giám mục, linh mục và thừa tác viên - do việc chịu chức thánh. Riêng quyền tài phán, chiếu theo luật Chúa, được trực tiếp trao phó cho đức Giáo hoàng và, cũng chiếu theo luật đó, cho cả các giám mục nữa, nhưng phải qua trung gian của vị kế nhiệm thánh Phêrô”.
Nội dung hai bản văn trên diễn tả khá rõ rệt mô hình Giáo hội kim tự tháp, trong đó có sự phân biệt nền tảng giữa giáo sĩ với giáo dân: giáo sĩ nắm trọn mọi quyền hành, còn giáo dân chẳng có gì. Ngay trong hàng ngũ giáo sĩ, sự khác biệt nội tại được xác định tùy theo tương quan quyền bính. Với một mô hình Giáo hội như vậy, dĩ nhiên người giáo dân hoàn toàn bị quên lãng. Hồng y Gasquet kể giai thọai sau: ngày kia, ở giai đoạn tiền Công đồng, một người dự tòng hỏi một linh mục Công giáo về thế đứng của người giáo dân trong Giáo hội. Vị linh mục điềm nhiên trả lời: giáo dân có hai vị thế trong Giáo hội: thứ nhất, quỳ gối trước bàn thờ; thứ hai, ngồi trên ghế. Và Hồng y dí dỏm nói thêm: người ta đã quên một vai trò thứ ba: móc ví lấy tiền... để công đức cho nhà thờ.
Công đồng Vatican II đã xuất hiện như một mùa xuân trong Giáo Hội và đưa ra những định hướng mới. Sự đóng góp của Công đồng cho Giáo hội không phải chỉ nằm ở những bản văn, mà là đã khai mở một hướng đi mới và một cái nhìn khác về mối tương quan giữa Giáo hội với thế giới, cũng như về vai trò của giáo dân trong lòng Giáo Hội.
Sở dĩ Giáo hội có hướng đi cởi mở, phần lớn nhờ cái nhìn lạc quan và ngôn sứ của đức Gioan XXIII. Mối bận tâm chính của đức Gioan XXIII khi tuyên bố triệu tập Công đồng là làm sao loan báo “Nước Trời đang tới” một cách hữu hiệu cho con người và thời đại hôm nay [2]. Ngài cảm nhận một cách sâu xa nhu cầu khẩn thiết phải loại bỏ một số cơ cấu và tập tục nhân loại đã chồng chất trên Giáo hội suốt dọc lịch sử, ngõ hầu hiện rõ khuôn mặt sáng ngời của Đức Kitô. Ngài mời gọi các Kitô hữu can đảm và sáng suốt nhận diện “những dấu chỉ thời đại”, những dấu chỉ hy vọng, bất chấp những khó khăn và mây mù hiện tại [3].
Khi bế mạc khoá họp thứ I của Công đồng, đức Gioan XXIII đã long trọng lặp lại ước vọng thâm sâu của Ngài: “Công đồng sẽ đích thực là “lễ Hiện Xuống mới”, làm cho Giáo hội được triển nở trong nguồn năng lực nội tại và mở rộng ra tất cả mọi lãnh vực của hoạt động nhân loại” [4]. Rất tiếc chỉ ít lâu sau, ngài lâm trọng bệnh. Nhưng trước khi từ trần, ngài đã để lại một di chúc: “Hôm nay hơn bao giờ hết và chắc chắn hơn những thế kỷ vừa qua, chúng ta được mời gọi để phục vụ con người xét như là con người, chứ không phải chỉ phục vụ người Công giáo, trong tương quan với nhân quyền chứ không phải nhằm bảo vệ uy quyền của Giáo hội Công giáo (...). Không phải Tin Mừng đã thay đổi; đúng hơn chính chúng ta bắt đầu hiểu Tin Mừng hơn (...). Ai đã sống ... và đã có thể đối chiếu những nền văn hoá và truyền thống khác nhau, nhận thức được rằng đã đến lúc cần nhận diện “những dấu chỉ thời đại”, cần nắm lấy cơ hội và cần nhìn xa hơn” [5].
Nhiều người coi di chúc này như một lời mời gọi các Nghị phụ can đảm bước vào con đường canh tân và thích nghi, nhìn xa hơn cơ cấu luật lệ và tập tục cổ truyền. Tuy nhiên, phải thành thật công nhận rằng lược đồ đầu tiên của “Hiến chế tín lý về Giáo hội”, do tiểu ban chuẩn bị Công đồng soạn thảo, hoàn toàn chưa phản ảnh thao thức, ước vọng và hướng đi mà đức Gioan XXIII đã vạch ra. Lược đồ này gồm 11 chương và một phụ chương. Nền tảng giáo hội học của nó vẫn là quan điểm Giáo hội như một xã hội hoàn bị, theo mô hình kim tự tháp. Về nội dung, khuynh hướng hộ giáo vẫn nắm vai trò chủ đạo, nhấn mạnh quá đáng đến yếu tố pháp lý, đầy giáo sĩ tính, trong khi đó chiều kích huyền nhiệm và ngôn sứ lại quá mờ nhạt. Đương nhiên, người giáo dân sẽ chẳng có một vị thế nào trong lòng Giáo Hội.
Tại phiên họp khoáng đại của Công đồng, lược đồ này bị phê phán gắt gao và được trả về cho uỷ ban soan thảo. Một lược đồ thứ hai ra đời và đệ trình các nghị phụ vào mùa hè năm 1963. Lược đồ mới rút gọn vào bốn chương: (I) Mầu nhiệm Giáo hội; (II) Cơ cấu phẩm trật Giáo hội, đặc biệt chức Giám mục; (III) Cộng đồng Dân Thiên Chúa, đặc biệt về giáo dân; (IV) Lời mời gọi nên thánh trong Giáo hội.
Xem tiếp: Sứ vụ người giáo dân trong thời đại mới (http://www.gpnt.net/thuvien/truyengiao/suvugiaodanmoi.htm)