Home
Up
Chuẩn bị Bí Tích Hôn nhân
Thư gởi Phụ nữ
Hội nghị Doha-Qatar
55 năm nhân quyền LHQ
với Pháp viện Toà Thánh 2002
Mục vụ gia đ́nh 2002
Với các Thẩm phán Toà án Hôn phối Rôma
Tông huấn về gia đ́nh Familiaris Consortio
HĐGH về Gia đ́nh 2004
Cuộc họp thế giới các gia đ́nh 2003
Hội nghị QTGĐ 2003
Hiến chương Quyền gia đ́nh
Mầu nhiệm nên một trong Hôn Nhân
T́nh yêu kết trái và trách nhiệm
Phẩm giá người phụ nữ
Tài liệu hôn nhân gia đ́nh
Cuộc họp QT lần II CCT & NLP
Bản Tuyên cáo của các Giám Mục Mỹ Châu
HN, GĐ và các phối hợp thực tại
Diễn văn cho HĐGH Gia đ́nh 1999
HĐGH về Gia đ́nh 2004
Sứ điệp Giáng Sinh gởi các trẻ em
Thư gởi các gia đ́nh
T̀NH YÊU KẾT TRÁI VÀ TRÁCH NHIỆM
Bài thuyết tŕnh của Đức Thánh Cha Gio-an Phao-lô II, khi Ngài c̣n là Hồng Y KAROL WOJTYLA, Tổng Giám Mục thành phố Cracow, tại Đại Hội Đồng Quốc Tế ở Milan, Ư, vào tháng 6 năm 1978.
1. Kỷ niệm Năm Thứ 10.
Đại Hội Đồng này là dịp để kỷ niệm năm thứ 10 sự xuất hiện của Thông Điệp Humanae Vitae (Sự Sống Con Người) được Đức Thánh Cha Phao-lô VI ban hành ngày 25 tháng Bẩy năm 1968.
Centro Internationale Studi Famiglia -C.I.S.F.- (Trung Tâm Quốc Tế T́m Hiểu Đời Sống Gia Đ́nh) mời chúng tôi để cùng nhau tái thẩm định chủ đề chính yếu của thông điệp: T́nh Yêu Kết Trái và Trách Nhiệm. Chúng tôi thảo luận nó không những chỉ như một chủ đề của một văn kiện của Giáo Hội, vang lên giáo huấn của giáo quyền tối cao, mà c̣n đồng thời như một vấn nạn mục vụ, trong đó toàn thể Dân Thiên Chúa tham gia bằng nhiều cách khác nhau. Điều này được nhấn mạnh cách rơ ràng trong phần thứ 3 và phần cuối của Thông Điệp Humanae Vitae, và cả ở thời điểm sơ khởi của Hiến Chế Gaudium et Spes (Vui Mừng và Hy Vọng), Hiến Chế Mục Vụ của Công Đồng Vatican II. Văn kiện của Đức Thánh Cha đă triển khai những đường hướng mục vụ cách mạch lạc, thúc đẩy các thế quyền chung và các khoa học gia, trực diện với những ai liên quan trực tiếp đến vấn đề - đó là: những cặp vợ chồng Ki-tô hữu và gia đ́nh - và với cả những ai, một cách gián tiếp quan tâm đến trách niệm của bậc làm cha mẹ: như quí bác sĩ và quí vị liên quan đến ngành y tế, và sau hết là quí cha sở, quí linh mục và Giám mục của toàn thể Giáo Hội trong thế giới hôm nay.
Buổi hội họp của chúng ta hôm nay, ở một mức nào đó, cũng là câu trả lời cho những thỉnh nguyện khác nhau của Giáo Hội - của Đức Thánh Cha Phao-lô VI, và của Công Đồng Vatican II. Nó là câu trả lời được đưa ra sau 10 năm, và cũng từ quan điểm của chính 10 năm đó, 10 năm của triển khai dọc theo những tiếng nói phản kháng và chống đối, là một nỗ lực có phương pháp để đưa ra mức khả thể của việc tôn trọng thiên luật trong cuộc sống lứa đôi đă được Đức Thánh Cha Phao-lô VI nhấn mạnh rơ ràng trong Thông Điệp Humanae Vitae # 20
. Nỗ lực này, được mổ xẻ từ nhiều phía, tự nó là một luận cứ được đưa ra từ một phạm vi rộng lớn của kinh nghiệm và nói lên trong việc bênh vực sự thật của tín lư chứa đựng trong Thông Điệp Humanae Vitae và trong giá trị căn bản của nó.
Trên hết, v́ sự thật và sự công chính liên quan đến chính vấn đề, cùng điều hợp sự hài hoà của t́nh yêu vợ chồng và của sự tạo sinh, nên rất là thích hợp để chúng ta đặt trọng tâm vào đề tài này trong buổi Đại Hội này.
2. Thông Điệp Humanae Vitae và Hiến Chế Mục Vụ Gaudium et Spes.
Để được như thế, chúng ta phải trở về chính nguồn gốc của nó. Rất nhiều người biết là Thông Điệp có liên hệ mật thiết với Hiến Chế Mục Vụ của Công Đồng Vatican II, trong đó đoạn thứ nhất của phần thứ hai mang tựa đề: Nuôi Dưỡng sự Thanh Cao của Hôn Nhân và Gia Đ́nh, nói đến một trong những điểm chính là: Hài Hoà T́nh Yêu Vợ Chồng với việc Tôn Trọng Sự Sống Con Người (GS # 51). Chúng ta cũng biết rằng một số vấn đề trong lănh vực này, những vấn đề cần được t́m hiểu và kiểm xét kỹ lưỡng hơn nhiều, đă được trao cho Ủy Ban Đặc Nhiệm (Vấn Nạn Dân Số, Gia Đ́nh và Di Giống) mà Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII đă thành lập năm 1963 và được Đức Phao-lô VI mở rộng thêm vào năm 1964. Ủy Ban này chỉ có tính cách tham vấn mà thôi; quyết định tối hậu trên sự việc th́ trực tiếp thuộc về Đức Giáo Hoàng trên cương vị giáo quyền cá biệt của Ngài. Đó là lư do tại sao chúng ta không thể t́m được trong văn bản của Hiến Chế Mục Vụ những giải đáp cụ thể, trong khi lại rất cần thiết phải đối chiếu với văn bản ấy, bởi v́ chính tác giả của Thông Điệp đă làm như thế, - khi dùng đến h́nh thức văn kiện của quyền bính tối cao - nhắc lại điều ǵ đă được chuẩn nhận mới đây trong việc này bởi Công Đồng Vatican II trong Hiến Chế Mục Vu Gaudium et Spes (HV # 7).
Trong thực tế, việc giải thích của Gaudim et Spes về đề tài t́nh yêu vợ chồng (# 49) và rồi về hoa trái của hôn nhân (#50) c̣n bao quát hơn Thông Điệp Humanae Vitae nhiều. Nó c̣n có vẻ nặng phần phân tích hơn, trong khi Thông Điệp nói về đề tài t́nh yêu vợ chồng một cách nặng về phần qui nạp hơn. Hiến Chế Mục Vụ xử dụng phương pháp diễn tả, nhấn mạnh đến khía cạnh Ki-tô luận và Bí-tích học của hôn nhân và phong phú hoá văn bản bằng nhiều câu "trong ngoặc". Nó hàm chứa như là toàn thể ngành giáo dục và luân lư Ki-tô giáo vậy. Việc giải thích của Humanae Vitae th́ lại cô đọng hơn, mang tính chất rất mực thần học và có hệ thống. Nó nhấn mạnh đến sự kiện là t́nh yêu vợ chồng th́ "bắt nguồn" từ "Thiên Chúa", Đấng vừa là "T́nh Yêu" vừa là "Cha"; và sự kiện là " v́ nhờ vào quà tặng hai chiều đúng đắn và độc chiếm cho nhau, mà chồng và vợ hướng tới việc kết hợp bản thể của ḿnh dưới ánh nh́n tới sự hoàn thiện hỗ tương cá nhân, để cộng tác với Thiên Chúa trong việc truyền sinh và giáo dục những mầm sống mới" (#8)
Thế nên Đức Phao-lô VI đă liệt kê ra những đặc tính của t́nh yêu vợ chồng. "T́nh yêu này trước hết phải là hoàn toàn nhân bản, trọn vẹn, thuỷ chung và độc quyền, và đơm hoa kết trái". Mỗi đặc tính này đều được diễn tả rất mạch lạc. T́nh yêu là hoàn toàn nhân bản, do đó, "cùng một lúc nó vừa mang cảm tính vừa thuộc tinh thần", được khởi động và h́nh thành do một người nam và một người nữ không phải chỉ như "một chuyển vận đơn thuần của bản năng và cảm tính", nhưng c̣n là "một hành động chính yếu phát sinh từ ư chí tự do". Khi định nghĩa về sự trọn vẹn của t́nh yêu vợ chồng, tác giả Humanae Vitae nhấn mạnh rằng "đó là dạng thức rất đặc biệt của t́nh bạn cá nhân, trong đó chồng và vợ chia sẻ với nhau mọi sự một cách vô cùng quảng đại, không chừa lại một chút quan ngại hoặc toan tính cá nhân nào. Khi ai yêu người phối ngẫu của ḿnh, th́ không phải yêu chỉ v́ những ǵ ḿnh nhận được mà c̣n yêu v́ chính bản thể của người bạn đời nữa, người ấy vui mừng v́ rằng ḿnh làm cho người bạn đời thêm phong phú bằng món quà là dâng tặng chính bản thân ḿnh". Sự trọn vẹn của t́nh yêu vợ chồng nếu được hiểu như thế sẽ nối liền với phẩm chất tiếp theo: đó là "thuỷ chung và độc chiếm đến chết. Điều này, trong thực tế, cô dâu và chú rể đă lĩnh hội trong ngày mà họ tự do và ư thức chấp nhận trách nhiệm của ràng buộc hôn nhân". Và vị tác giả của Humanae Vitae thêm rằng: ." Ḷng chung thuỷ, điều mà đôi khi rất là khó khăn, nhưng luôn luôn là điều có thể..v́ không ai có thể chối từ. Sự chung thuỷ không những chỉ phù hợp với bản tính của hôn nhân, nhưng nó c̣n là cội nguồn của niềm hạnh phúc sâu xa và lâu bền" (#9).
Một t́nh yêu như vậy, tương ứng với món quà độc quyền chiếm giữ giữa hai con người đến tận cùng của cuộc sống của họ, phải được quyền trở nên một t́nh yêu đơm hoa kết trái. Đây là đặc tính thứ tư, đặc tính chung cục làm ấn tín cho tất cả các đặc tính trên: "T́nh yêu này rất ph́ nhiêu v́ nó không thể kiệt quệ do sự kết hợp vợ chồng, nhưng như một định mệnh để tiếp nối, tạo dựng những cuộc đời mới". Như chúng ta đă đọc trong Gaudium et Spes # 50 " con cái. món quà tuyệt đỉnh của hôn nhân và làm tăng phần rất lớn lao vào mối an sinh của cha mẹ".
Như chúng ta thấy, h́nh ảnh tổng hợp của t́nh yêu vợ chồng, trong đó những phẩm chất chính yếu được đề cao và hệ thống hoá, hướng về việc đơm hoa kết trái như một tóm kết của sự kết hợp giữa cá nhân mà Gaudium et Spes # 48 định nghĩa như là một "giao ước hôn nhân". Nơi khác Gaudium et Spes c̣n nói rằng " vợ chồng, được tạo dựng theo h́nh ảnh của Thiên Chúa hằng sống, đồng thời vui hưởng phẩm giá đích thực như những con người. từ những hoan lạc và những hy sinh do ơn gọi của ḿnh, và xuyên qua t́nh yêu đầy hoa trái của họ. trở thành nhân chứng cho mầu nhiệm t́nh yêu mà Chúa đă mạc khải cho thế gian bằng cuộc tử nạn và bằng việc Ngài trỗi dậy để sống lại (# 52).
3. T́nh Yêu và Trách Nhiệm.
Như thế Thông Điệp Humanae Vitae, thường xuyên trích dẫn Hiến Chế Gaudium et Spes, là một tài liệu đặc biệt, đưa ra giáo huấn của Giáo Hội hôm nay về t́nh yêu vợ chồng. Trước khi đề cập đến chủ đề chính của tài liệu này, nói rơ ra là vấn đề trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, cũng cần nói sơ qua về chiều kích căn bản của trách nhiệm mà người vợ và người chồng phải tự ḿnh lănh lấy, đó là, trách nhiệm đối với chính t́nh yêu của ḿnh. Bởi v́ chính t́nh yêu này, như những phẩm tính đặc thù tŕnh bầy trong Humanae Vitae nhắc nhớ chúng ta, là căn bản rất tốt cho hôn nhân, cũng như nó là căn bản rất tốt cho bản chất con người và cho cả nhân loại. Nó đă được chính Đức Ki-tô mạc khải như thế, cùng với nguyên nhân đích thục của nó phát sinh từ Thiên Chúa: "Thiên Chúa đă đổ t́nh yêu của Người vào ḷng chúng ta, nhờ Thánh Thần mà Người ban cho chúng ta (Rom. 5: 5). Sự tốt lành này, mà vợ chồng tham dự một cách chuyên biệt và đặc thù, là đối tượng căn bản cho trách nhiệm của họ. Chỉ những ai đủ khả năng để lănh nhận một t́nh yêu trách nhiệm trong hôn nhân mới thấm nhuần được trách hiệm sâu đậm của chính món quà t́nh yêu. V́ trên tất cả, t́nh yêu là quà tặng, là dung lượng căn bản cho kinh nghiệm lần đầu cũng như măi măi về sau. Cho dù mọi sự xem ra như xác định rằng t́nh yêu là điều ǵ "thuộc về thế gian", nhưng nó thực sự được phát sinh từ trong tâm hồn cũng như thể xác, như là kết quả của tri giác đầy cảm tính và sự hấp dẫn nhục thể, để tiến tới chiều sâu bí ẩn của sự kiến tạo t́nh dục trong cảm giác sướng ngất tột cùng. Tuy thế, xuyên qua tất cả và vượt trên tất cả những chuyện trên, t́nh yêu vẫn là quà tặng nhưng không. Nó như món quà biếu tặng những người đang yêu, cho phép họ t́m hiểu và chuẩn định lẫn nhau để phát triển cho tới lúc họ đạt được mức điểm đă trưởng thành đủ, đồng thời phù hợp với điều mà Công Đồng Vatican II gọi là "giao ước hôn nhân", mà theo Thánh Phao-lô, th́ đó là một nhiệm tích cao cả, giống như tương quan giữa Đức Ki-tô và Giáo Hội của Ngài (xem Eph. 5: 32).
Trách nhiệm về món quà t́nh yêu này được diễn xuất trong ư thức trường tồn của việc chấp nhận món quà ấy, nhưng đồng thời cũng phân biệt và trân quí những bổn phận kèm theo món quà đó nữa. Trách nhiệm về t́nh yêu không phải là một ư niệm trừu tượng, nhưng được liên kết với một tổng hợp của những giá trị, mà chỉ có t́nh yêu cho phép chúng ta cảm nghiệm được đầy đủ. Những giá trị này đến với chúng ta vừa như là món quà vừa như là bổn phận. Như thế, một nhăn quan mới về cuộc đời và sinh hoạt được khai mở, hướng về việc thể hiện và thành toàn những giá trị này. Nếu như chúng chỉ là tặng phẩm suông th́ chúng không thể thành toàn được, nhưng chúng chỉ vẫn ở trong trạng thái của một dự án tuyệt vời và hấp dẫn mà thôi. Đời sống phải chứng nghiệm được thực tại đầy đủ của nó. V́ thế, trách nhiệm về t́nh yêu đă trở thành trách nhiệm trong cuộc sống. Trong ư nghĩa này, chúng ta có thể nói rằng t́nh yêu tạo nên trách nhiệm, rằng t́nh yêu là cội nguồn đặc biệt của trách nhiệm.
Giá trị chính yếu, mà mọi giá trị khác của t́nh yêu dựa vào, là giá trị của con người nhân linh. Chính v́ con người nhân linh mà những giá trị này nhắm tới. Những văn bản của Công Đồng Vatican II xác định nhiều lần rằng, t́nh yêu theo nghĩa tổng quát và t́nh yêu vợ chồng theo nghĩa đặc thù, bao gồm tặng phẩm của cá nhân ḿnh lẫn cho nhau, tặng phẩm thâu gồm toàn thể bản thể con người, cả hồn lẫn xác. Một tặng vật như thế giả định rằng, người này mang lại được một giá trị đặc thù cá biệt cho người kia, điều mà có thể nói cách chính xác là, qua mức độ và nồng độ của nó, tự nó diễn đạt ra trong trách nhiệm đặc biệt cho giá trị ấy. Xuyên qua trách nhiệm được hiểu như thế, th́ một cấu trúc căn bản của hôn nhân, một ràng buộc tức thời cả tinh thần lẫn đạo đức, đă được tạo thành. Ràng buộc này thâu gồm và thẩm thấu mọi sự, tạo nên tài nguyên tinh thần và thể lư của nó, và mọi sự đă được ấn định trong nam tính và nữ tính của những người kết hợp trong hôn nhân, giống như tặng dữ chuyên biệt về tinh thần và thể chất của họ vậy. Điều này liên quan đến cả khối lượng của nhiều tầng lớp giá trị, mà mỗi một giá trị lại theo đường hướng riêng của ḿnh mà đi vào trách nhiệm căn bản giữa người chồng và người vợ. Trách nhiệm về t́nh yêu cũng c̣n là trách nhiệm cho con người với tất cả những ǵ là riêng tư đối với họ. Trách nhiệm về t́nh yêu được thai nghén như thế sẽ tự nó lại trở thành căn nguyên cho sự thăng tiến của t́nh yêu này, cả hai cùng xuôi trong một ḍng hiệp nhất bất khả phân ly giữa hai con người, và trong những chi tiết và hoàn cảnh khác nhau được nảy sinh từ những cá nhân riêng lẻ cuả nam nhân hay nữ giới, mà tất cả đối với họ th́ thanh cao và mỹ miều, nhưng cũng khó khăn, xung đột và nhiều khi c̣n là thảm trạng nữa.
Như chúng ta đă nói ở trên, Hiến Chế Mục Vụ dùng cách diễn tả để liệt ke, có lẽ c̣n nhiều nguyên tố giăi bầy và những giải thích tường tận chiều kích này của t́nh yêu và trách nhiệm đối với t́nh yêu hơn nữa:
" Lời Chúa trong Sách Thánh nhiều lần thúc giục những người đă đính hôn hoặc đă kết bạn để vun bồi và thăng tiến hôn nhân của họ bằng một t́nh yêu vợ chồng tinh tuyền và bằng một t́nh mến không thể phân chia. Nhiều người trong thời đại chúng ta cũng tôn vinh t́nh yêu đích thực giữa vợ chồng như nó tự chứng tỏ qua nhiều dạng thức khác nhau tuỳ thuộc vào những phong tục cao quí của các dân tộc và của từng thời điểm. T́nh yêu này là t́nh yêu rất nặng phần nhân bản v́ nó được hướng định từ một người sang người khác qua một cảm mến của ư chí tự do. Nó liên quan đến sự tốt lành của toàn thể con người đó. Chính v́ thế mà nó làm giầu thêm những diễn đạt của thân xác và trí tuệ với một phẩm cách duy nhất, và thăng hoa những diễn đạt này bằng những dữ liệu và dấu chỉ đặc biệt của t́nh bạn rất đặc thù của hôn nhân. T́nh yêu này được Chúa xét là xứng đáng được hưởng những ân huệ đặc biệt, chữa lành, toàn thiện và những ân huệ cao vời của thánh sủng và đức ái. T́nh yêu như thế, hoà lẫn giữa nhân linh và thần linh, đưa dẫn vợ chồng tới việc họ nhận được ân huệ tự do và tương giao cho chính bản thân ḿnh, một ân huệ tự chứng minh qua mối ái t́nh êm dịu và qua những hành động cụ thể. Thật thế, qua những hành động bao dung, t́nh yêu đó phát triển mỗi ngày mỗi tốt đẹp thêm lên. V́ thế, nó vượt qua giới hạn của hướng chiều nhục thể, là điều mà nếu theo đuổi cách ích kỷ, sớm muộn ǵ cũng sẽ tàn theo đổ vỡ" (# 49).
4. Trách Nhiệm của Bậc Làm Cha Mẹ.
Xem ra như là không thể hiểu được trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, theo như Đức Phao-lô VI đề cập đến một cách rất điêu luyện trong Thông điệp Humanae Vitae của Ngài, bằng bất cứ cách nào khác, nếu không hiểu bằng cách gắn liền trách nhiệm của bậc làm cha mẹ với trách nhiệm đối với t́nh yêu vợ chồng. Như một h́nh thức luân lư tách biệt, nguyên tắc về trách nhiệm của bậc làm cha mẹ th́ vừa phải đúng thật vừa phải xác tín, mặc dù được hiểu theo một cách trừu tượng. Tiềm lực ban phát sự sống bất khả miễn trừ là cần thiết cho một nguyên tắc tạo nên đời sống của những cá nhân cụ thể phát xuất từ t́nh yêu, một t́nh yêu trách nhiệm được hiểu rơ và sống qua, trong cách thế mà chúng ta đă phác hoạ trên kia.
Chính v́ thế mà tại sao tác giả Humanae Vitae đă đặt việc diễn tả chi tiết về trách nhiệm của bậc làm cha mẹ trên tính chất thần học của t́nh yêu, và trên cả định đề về viễn ảnh toàn bộ của con người, một viễn ảnh chỉ trở nên hoàn toàn vững chắc và cô đọng trong t́nh yêu và qua t́nh yêu. Nếu t́nh yêu nêu rơ lên trách nhiệm đặc thù của người này đối với người kia, trong mối liên hệ tương quan giữa người đàn ông và người đàn bà, th́ từ trách nhiệm này, cũng sẽ phát triển đời làm cha mẹ trong h́nh thái trách nhiệm như là vấn đề đương nhiên.
".Trong khi không làm cho những mục đích khác của bí tích hôn phối kém đi phần quan trọng, việc thể hiện đích thực của t́nh yêu vợ chồng và, do từ t́nh yêu ấy, của toàn bộ ư nghĩa cuộc sống gia đ́nh, th́ nhắm vào mục đích này là: một cặp vợ chồng với đôi tim dũng cảm để cộng tác với t́nh yêu của Đấng Tạo Thành và của Đấng Cứu Thế, mà qua họ, sẽ nới rộng ra và làm cho chính gia đ́nh ḿnh mỗi ngày mỗi phong phú thêm lên" (GS # 50).
Như thế, nếu chiếu theo cùng một lư luận, lư luận của khoa học nhân bản, cũng như của niềm tin Ki-tô, th́ chúng ta chấp nhận trách nhiệm của bậc làm cha mẹ như là một yếu tố, hoặc nói rơ hơn, như là một nguyên tố, tạo nên trách nhiệm cho t́nh yêu đôi lứa theo h́nh thái và ư nghĩa vợ chồng. Chúng ta c̣n đọc được thêm trong Hiến Chế Mục Vụ:
" Cha mẹ phải coi là sứ mệnh riêng biệt của ḿnh trong việc sang truyền đời sống con người và giáo dục những kẻ mà họ đă truyền giống. Họ phải ư thức rằng họ là những cộng tác viên với t́nh yêu Thiên Chúa, Đấng Tạo Thành, và cũng có thể nói, họ là những người đă chuyển đạt được t́nh yêu ấy. V́ thế, họ đă hoàn tất trách vụ của ḿnh qua trách nhiệm nhân sinh và Ki-tô của họ. Với ḷng tôn kính ngoan hiền phục tùng Thiên Chúa, họ sẽ đạt được một quyết định đúng, v́ họ cùng chung nhau bàn hỏi và cố gắng. Họ sẽ quan tâm cặn kẽ tới mối an sinh của cá nhân họ cũng như của con cái họ, những con trẻ đă được sinh ra hoặc sẽ được sinh ra sau này. V́ sự quan tâm này mà họ phải tính đến những điều kiện, cả về phần vật chất lẫn tinh thần, hiện tại cũng như ở những giai đoạn khác nhau trong cuộc sống. Sau hết, họ phải bàn thảo về mối phúc lợi của gia tộc, của xă hội tạm thời và của chính Giáo Hội nữa. Chính những người làm cha mẹ phải tự ḿnh đưa cái quyết định cuối cùng trong ánh sáng soi dẫn của Thiên Chúa" (GS # 50).
Trong cách này, được khởi sự bằng ư niệm về trách nhiệm của bậc làm cha mẹ - h́nh thức đặc thù và ư nghĩa rất phùhợp với t́nh yêu vợ chồng - chúng ta tiến tới vấn đề cụ thể được nêu lên dưới nhăn hiệu "trách nhiệm của bậc làm cha mẹ". Đây là chuyện bất khả miễn trừ, cả trên phương diện lư thuyết của khoa học và giáo dục, lẫn phương diện áp dụng thực tế, để bảo toàn được trong vấn đề này một lập trường vững chắc, bởi v́ chỉ có sự kiên tŕ mới cho phép chúng ta hiểu được nó cách đúng đắn, để nhận xét và giải quyết vấn đề mà thôi. Đây là chuyện kiên tŕ trong lập trường cũng như trong chương tŕnh hành động: trách nhiệm của bậc làm cha mẹ phát sinh từ t́nh yêu vợ chồng, được thông suốt và nghiệm sinh với trách nhiệm, nghĩa là phù hợp với tất cả sự thật nội tại của nó, trong việc thoả măn tri giác và ư nghĩa của t́nh yêu ấy. Nếu được hiểu và nghiệm sinh như thế, th́ trách nhiệm của bậc làm cha mẹ cho phép người chồng và người vợ đặt thành vấn đề cách đúng đắn về mối trách nhiệm của bậc làm cha mẹ ngay trong suy tư của họ, trong lượng định và quyết đoán của họ, và nó cũng c̣n cho phép họ giải quyết vấn đề đúng theo cuộc sống và lối hành xử của họ nữa. Nếu như việc chuẩn định đúng đắn này rơi vào qũy đạo của phương pháp được mệnh danh là việc kiểm soát sinh sản, th́ ngay cả ở đây, vợ chồng cũng không thể bỏ qua được điều ǵ đă trở thành cân thước đo lường trách nhiệm cho t́nh yêu, nghĩa là cả về giá trị nhân bản thiết yếu của một con người, lẫn phẩm giá được gắn liền với nó là sự kiện được làm cha làm mẹ. Nói cách giải dị hơn th́: họ không được dựa vào việc ngừa thai, v́ tự bản chất nó đối chọi với t́nh yêu và bậc làm cha mẹ".
Đây là cứu cánh và đ̣i buộc của Giáo Hội đă đề ra trong Thông Điệp Humanae Vitae, đồng thời chúng ta đọc thấy trong Hiến Chế Mục Vụ như sau: " Trong khi hành sự, vợ chồng không được tự tiện tiến hành bừa băi. Họ phải luôn luôn được hướng dẫn bởi một lương tri được chuyên cần uốn nắn theo đúng với chính thiên luật, và họ phải phục tùng quyền bính giáo huấn của Giáo Hội, là những thẩm quyền giải thích thiên luật trên trong ánh sánh Tin Mừng. Chính thiên luận này đă mạc khải và bảo vệ ư nghĩa vẹn toàn của t́nh yêu vợ chồng, và thúc ép nó đến sự viên măn rất mục nhân bản" (GS # 50).
5. Một Lương Tâm Ngay Thẳng.
Giáo huấn hiện đại của Giáo Hội về trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, như chúng ta thấy, đă dựa vào thiên luật, vào cảm tính đích thực của t́nh yêu vợ chồng, và vào viễn ảnh toàn bộ của con người. Xuyên qua những điểm trên, nó cố gắng để trực diện với lương tâm con người, đích điểm mà mọi sự đều quy tụ về, và cũng từ đó đưa ra những phán đoán để hành động, và kể cả chính những hành động nữa, trong h́nh thái đầy hiểu biết và tự nguyện. Trụ điểm của chính vấn đề là lương tâm. Nó tự hiển hiện rất rành mạch trong mọi lănh vực luân lư của con người, cũng như nó là mối phân tích cuối cùng của yếu tố quyết định, và những giá trị nhân bản của việc con người làm, trực tiếp lệ thuộc vào nó. Vậy mà trong chính phần đoạn về luân lư này, lương tâm lại trở thành điểm quyết định của một thời trang đặc thù. Chúng ta hiện đang nói ở đây về một phạm vi của hành động và hợp tác, trong đó hai người, một nam một nữ, hoàn toàn một ḿnh với nhau, chứng tỏ tất cả những ǵ họ là, không phải chỉ trong tư thế của nam tính và nữ tính thể chất, nhưng c̣n trong tư thế của cảm nghiệm nội tâm người này đối với người kia, và trong cuộc nghiệm sinh ấy, mà chính bản tính tự nhiên của nó đă mang một đặc tính mật thiết, được giấu nhẹm khỏi thế gian và khỏi sự xét đoán của người khác. Trong trạng huống như vậy, lương tâm của người ta xem như đă quyết định một phần: một lương tâm ngay thẳng và trưởng thành, một lương tâm vừa nhân bản vừa đạo đức Ki-tô sẽ nêu lên, ở đây và bây giờ, mức độ hợp thời của phần trách nhiệm. Chúng ta đă đọc trong Gaudium et Spes # 50: "chính những người làm cha mẹ phải tự ḿnh đưa ra cái quyết định cuối cùng trong ánh sáng soi dẫn của Thiên Chúa". Trách nhiệm đối với t́nh yêu và trách nhiệm của bậc làm cha mẹ cuối cùng được thâu tóm vào trong những quyết định của lương tâm của vợ chồng, vào những quyết định mà cả một hệ thống giá trị được diễn tả đúng đắn hay sai lầm, và c̣n vào cả toàn bộ hệ thống giáo dục chứa đựng trong mỗi hành động đó nữa. Mỗi lần hành động như thế là một lần khơi mở lương tâm, để chứng thực nó, củng cố nó hay hạ yếu nó, t́m lại được nó hay phá huỷ nó đi.
Đó là lư do tại sao tất cả những ǵ chứa đựng trong Hiến Chế Gaudium et Spes, trong Thông Điệp Humanae Vitae, vàtrong hàng loạt những thông tư khác nhau như: thư luân lưu, thông báo, tông thư và rất nhiều nữa trong báo chí, sách vở, thư mục, và dĩ nhiên, trong các buổi đại hội và thuyết tŕnh - tất cả những ǵ chứa đựng trong chúng để truyền đạt giáo huấn của Giáo Hội, th́ cuối cùng, cũng đều nhắm tới việc đào luyện một lương tâm ngay thẳng và trưởng thành nơi người chồng và người vợ.
Ư nhgĩa mà Đức Phao-lô VI qui cho trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, song song với Công Đồng Vatican II và toàn bộ truyền thống và giáo huấn Ki-tô về đức tin và luân lư th́, tự căn bản, là rất đạo đức. Nhờ như thế, Đức Phao-lô VI đă hết sức nhấn mạnh để phân biệt cách chính xác giữa h́nh thức "kiểm soát sinh sản" mà Giáo Hội chấp nhận là phù hợp với thiên luật, khác hẳn với chuyện mà thường được gọi là "ngừa thai", chuyện mà văn kiện toà thánh định nghĩa là "kiểm soát sinh sản cách nhân tạo". Trong trường hợp thứ nhất, vợ chồng tự hiến cho nhau trong cách thế đúng đắn như một sở hữu đặc thù chắc chắn được ban tặng cho họ theo bản tính của hôn nhân; trường hợp thứ hai, họ cản trở cuộc tiến hành của một diễn tŕnh tự nhiên liên quan đến việc truyền sinh đời sống, cho dù đúng là trong cả hai trường hợp, với sự đồng ư rơ ràng giữa hai người là vợ chồng đều muốn tránh việc truyền sinh, và muốn được bảo đảm là một thai nhi không thể được thành h́nh. " Thật rất đúng là trong cả hai trường hợp, cặp vợ chồng đă cưới, đồng ư với nhau trong sự tự do quyết định tránh có con v́ những lư do chính đáng, t́m cách thế chắc chắn nhất để mầm non sẽ không xuất hiện. Tuy nhiên lại cũng rất đúng là, chỉ ở trong trường hợp trước, họ mới có thể từ bỏ hành động gối chăn trong thời kỳ có thể thụ thai, v́ những động lực chính đáng mà họ không muốn việc truyền sinh, trong khi họ lại ăn nằm trong thời kỳ không thể thụ thai để chứng tỏ t́nh thương yêu của ḿnh và để bảo toàn tính chất thuỷ chung hỗ tương vợ chồng của họ. V́ làm như thế, nên họ nêu lên được chứng tích của một t́nh yêu chân thật và tuyệt đối thành tâm" ( HV # 16).
Tác giả của Thông Điệp ư thức được những khó khăn tâm sinh lư, và có lẽ cả những khó khăn tinh thần, như mấu chốt mà Giáo Hội có thể sẽ phải đối diện. Chính v́ thế mà bất cứ ai đối diện với điểm mấu chốt này phải có một sự hiểu biết tỏ tường, không phải v́ chỉ để tự ḿnh quyết định, mà c̣n v́ tất cả các lư lẽ mà họ dựa vào để quyết định nữa. Đặc biệt là trong thực tế, họ không thể để tính chất luân lư của hành động lẫn lộn với kỹ thuật của hành động, hay để nguyên tắc lẫn lộn với phương pháp. Một trong những sai lầm căn bản trong việc diễn dịch Humanae Vitae phát xuất từ chính từ sự lẫn lộn này. Tâm thức thời thượng về "kỹ thuật" chỉ muốn thấy phần "kỹ thuật" (thao túng) vượt trên mọi thứ khác, kể cả trong khi chỉ có hai người, một nam một nữ như vợ chồng, phải đối diện với nhau trong sự thật toàn bộ về món quà của họ biếu tặng cho nhau, dưới sự hướng dẫn của một lương tâm ngay thẳng và trưởng thành. Giáo Hội muốn dành lại tri thức đích thực của t́nh yêu và phẩm giá trưởng thành trong lối hành xử xứng đáng với con người, cho họ. Đó cũng là lư lẽ đích thực của lương tâm, được tạo nên như một điều kiện không thể không có, không phải chỉ v́ trách nhiệm của bậc làm cha mẹ, mà c̣n v́ trách nhiệm đối với chính t́nh yêu vợ chồng.
Một trong những nguyên tố căn bản của t́nh yêu này, một t́nh yêu mà chính Đức Ki-tô là vị tôn sư không thể thay thế được, là khả năng của đ̣i hỏi và chấp nhận những yêu sách như thế, mà nếu không có chúng, th́ t́nh yêu không c̣n là t́nh yêu nữa. Quan tâm về một h́nh thái chân truyền như thế về t́nh yêu nhân loại cũng đă định đặt ra những đ̣i hỏi, mà Đức Phao-lô VI đă viết trong Humanae Vitae, hợp với truyền thống và giáo huấn Công Giáo. Chẳng lẽ chúng ta không cảm nhận được mối quan tâm này sao? Hăy xem như phần trích đoạn sau đây:
"Thật là dễ sợ nếu người chồng, khi lớn lên đă quen với các tập quán xử dụng việc chống thụ thai, cuối cùng sẽ đánh mất sự kính trọng đối với vợ, và khi không c̣n lo lắng cho sự b́nh đẳng cả về thể lư lẫn tâm sinh lư của vợ nữa, th́ một lúc nào đó, sẽ tới điểm họ coi vợ như một dụng cụ để hưởng thụ ích kỷ cá nhân, mà không c̣n coi như một người bạn đời đáng kính và được yêu nữa" (HV # 17).
6. Mối Quan Tâm Chung
Tất cả chúng ta hiện diện nơi đây hôm nay, tề tựu lại với nhau v́ cùng một mối quan tâm, đă được các vị Giáo Phụ của Công Đồng Vatican II diễn đạt bằng những lời lẽ đề cao phẩm giá của hôn nhân và gia đ́nh, và được Đức Phao-lô VI nói lên trong Humanae Vitae, mà không để ư tới những tiếng nói phản kháng và chống đối dễ dàng nhận thấy. Nhân dịp kỷ niệm 10 năm sự xuất hiện của văn kiện này, khi đọc lại nó theo văn mạch của Hiến Chế Gaudium et Spes, chúng ta sẽ t́m gặp những lời văn thích đáng một cách đặc biệt như sau: "Để cứu được thế hệ này và để phân biệt những thực tại đời đời khỏi những hiển lộ mau qua của chúng, Ki-tô hữu phải tích cực đề cao những giá trị của hôn nhân và gia đ́nh, cả bằng gương sáng của nếp sống cá nhân ḿnh và bằng sự cộng tác với những người thành tâm khác. Như thế, khi những trở ngại nổi lên, Ki-tô hữu sẽ cung ứng được, trên danh nghĩa của nếp sống gia đ́nh, những nhu cầu và hỗ trợ phù hợp với thời hiện đại. Để đạt mục đích này, trực giác Ki-tô của các tín hữu, lương tâm luân lư ngay thẳng của con người, và sự khôn ngoan cùng kinh nghiệm của mọi người, được sử dụng trong những môn khoa học thánh, sẽ phải đóng góp rất nhiều" (GS # 52).
Nguyên nhân kêu gọi chúng ta họp lại với nhau đây th́ thật xứng đáng cho một mối quan tâm chung, và cũng xứng đáng với sự cố gắng và dấn thân hết ḿnh của chúng ta. Hôn nhân và gia đ́nh là bất định ngay tự căn nguyên cho mọi hoạt động của con người và xă hội. Có thể nói là, mặc dù tự bản tính, đó là mối quan tâm rất mực riêng tư, một chuyện của riêng hai người, của vợ chồng, của nhóm xă hội nhỏ nhoi nhất, gồm có họ và con cái, nhưng số phận của quốc gia và lục địa, của nhân loại và của Giáo Hội cũng lại lệ thuộc vào nó. Có lẽ đối với một số quí vị hiện diện ở đây, th́ vấn đề kiểm soát sinh sản đạo đức là quan trọng, v́ mức sinh sản ở quốc gia của ḿnh khá cao; trái lại, cũng có những vị lại lo lắng đến tiến tŕnh thụt lùi, hoặc không đồng đều theo từng địa phương tại quốc gia họ. Rất rơ ràng thấy được là, những diễn biến chính trị và kinh tế lớn lao tạo nên nền tảng đích thực, cho cả từ khởi điểm lẫn mục tiêu, cho từng cặp vợ chồng và cho mỗi gia đ́nh. Nếu Công Đồng Vatican II nhấn mạnh đến nhu cầu cần phải nuôi dưỡng phẩm giá của nếp sống hôn nhân và gia đ́nh, th́ đó là đưa ra một phương pháp căn bản và một hướng dẫn để giải quyết vấn đề trong lănh vực này. Phương pháp và hướng dẫn này, tiên vàn, không nhắm tới số lượng, nhưng căn bản là nhắm vào phẩm chất, bởi v́ công chuyện này được gắn chặt rất sau xa vào trong ư nghĩa của cuộc sống con người: chúng nêu lên chính giá trị của con người, đồng thời cũng tạo nên giá trị đó nữa.
Tất cả những điều này đang là, và phải là, đối tượng cho một mối quan tâm lớn lao, một mối quan tâm chung. V́ mối quan tâm này mà chúng ta hội họp nơi đây. Nguyện xin Chúa Thánh Thần, Thần Khí của Chúa Giê-su Ki-tô, qua lời cầu bầu của Mẹ Thánh Ngài, Mẹ thiêng liêng của tất cả mọi người, đồng hành với chúng ta khi thảo luận. Chớ ǵ buổi họp của chúng ta, buổi hội họp của những người thành tâm, của tâm thành tuyệt hảo, được thông chia vào với "cảm tính Ki-tô", với "lương tâm ngay thẳng", với " khôn ngoan và kinh nghiệm" mà tài liệu Công Đồng nói tới.
Những ân sủng của Chúa Thánh Thần, những đóng góp của trí tuệ, của ḷng thành và của con tim th́ không thể thiếu được trong công cuộc này, công cuộc nhắm tới việc " nuôi dưỡng phẩm giá của hôn nhân và của gia đ́nh".
Trích từ: http: //www.simonhoadalat.com/giaoducgd/giadinh/trachnhiem.html